Better Place

Ne yapıyordu?

Better Place, elektrikli otomobiller için şarj ve batarya değiştirme hizmetleri geliştiren ve satan uluslararası bir girişimdi. Resmi merkezi Palo Alto'daydı, ancak planlama ve operasyonların büyük kısmı kurucu Shai Agassi ile ana yatırımcıların yaşadığı İsrail'den yönetiliyordu. Müşteriler cep telefonu dakikası alır gibi abonelikle sürüş mesafesi satın alacak, batarya şirketin mülkiyetinde kalacaktı.

Neden kapandı?

Şarj ve batarya değişim altyapısını kurmak yaklaşık 850 milyon dolarlık özel sermaye tüketti. Agassi 2010'a kadar İsrail yollarında 100 bin araç bekliyordu, ancak İsrail'de 1.000'den az, Danimarka'da yaklaşık 400 Renault Fluence Z.E. teslim edilebildi. Şirket çok sayıda ülkede pilot proje ve ön çalışma yürüterek kaynaklarını dağıttı; Wikipedia'daki değerlendirmeye göre kötü yönetim de mali sıkıntıların nedenleri arasındaydı. Ekim 2012'de Agassi CEO'luktan ayrıldı ve şirket yatırımcılardan yaklaşık 100 milyon dolarlık acil finansman istedi. Better Place 26 Mayıs 2013'te İsrail'de iflas başvurusu yaptı, kalan varlıklar Kasım 2013'te yalnızca 450 bin dolara satıldı.

Hikâyesi

Shai Agassi'nin vizyonu bir soruyla başladı. 2005'te Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nda Klaus Schwab, dünyayı 2020'ye kadar nasıl daha iyi bir yer yapabileceğimizi sormuştu. Agassi'nin bu soruya verdiği yanıt Better Place oldu. 29 Ekim 2007'de Project Better Place adıyla tanıtılan şirket, kısa sürede temiz teknoloji dünyasının en iddialı girişimlerinden birine dönüştü.

Model cep telefonu sektöründen esinleniyordu: müşteriler dakika yerine kilometre satın alacak, pahalı batarya şirketin mülkiyetinde kalacaktı. Uzun yolculuklarda boşalan batarya, robotik istasyonlarda birkaç dakika içinde doluyla değiştirilecekti. Renault-Nissan araçları sağlayacak, Better Place altyapıyı kuracaktı. 2007 sonunda 111 milyon dolarlık A serisi yatırım toplandı; Ocak 2010'da HSBC liderliğindeki B serisi turda 350 milyon dolar daha geldi. Şirket İsrail, Danimarka ve Hawaii'de ağ kuracağını duyurdu ve 25'ten fazla bölgeyle görüştüğünü söyledi.

İlk şarj istasyonu Aralık 2008'de Tel Aviv yakınlarında açıldı, müşteri teslimatları ise ancak 2012'nin ikinci çeyreğinde başlayabildi. Eylül 2012'de İsrail'de 21 batarya değişim istasyonu çalışıyordu. Talep ise beklentinin çok altında kaldı: Agassi 2010'a kadar İsrail yollarında 100 bin araç öngörmüştü, sonuçta İsrail'de 1.000'den az, Danimarka'da yaklaşık 400 Renault Fluence Z.E. teslim edildi. Ağda kullanılabilen tek araç da buydu.

Ekim 2012'de Agassi CEO'luktan, bir hafta sonra da yönetim kurulundan ayrıldı. Şirket yatırımcılardan yaklaşık 100 milyon dolarlık acil finansman istedi; Ynet'in haberine göre 400 kişilik kadrodan 150 ile 200 kişiyi çıkarmaya hazırlanıyordu. Ocak 2013'te yeni CEO Evan Thornley de görevden alındı. Yaklaşık 850 milyon dolarlık özel sermaye harcandıktan sonra Better Place 26 Mayıs 2013'te İsrail'de iflas başvurusu yaptı. İki satın alma girişimi başarısız oldu ve kalan varlıklar Kasım 2013'te yalnızca 450 bin dolara Gnrgy'ye satıldı.

Better Place'in dersi, altyapı ağırlıklı modellerde ölçeğin ve zamanlamanın affetmediği. Aynı anda çok sayıda ülkede pilot yürütmek kaynakları dağıttı; tek bir araç modeline bağlı talep de altyapının maliyetini taşıyacak hacme hiç ulaşamadı.

Girişimciler için dersler

• Altyapı gerektiren bir modelde, altyapı maliyetini karşılayacak müşteri sayısını küçük bir pazarda kanıtlamadan yeni ülkelere açılmayın.
• Tek bir araç modeline ve tek bir üretici ortağa bağımlı olmak, talep düşük kaldığında şirketin bütün geleceğini o ürüne bağlar.
• Yatırım çeken iddialı hedefler tutmadığında güveni hızla eritir; iç planları gerçekçi senaryolarla yapın.

Kaynaklar

1. Better Place (company) (Wikipedia)
2. Israeli Venture Meant to Serve Electric Cars Is Ending Its Run (The New York Times, 2013-05-26)
3. Another Clean Tech Startup Goes Down: Better Place Is Bankrupt (The Atlantic, 2013-05-26)
4. https://www.wikidata.org/wiki/Q832434
5. Wikipedia (EN)

Bu bölüm kamuya açık kaynaklardan (Wikidata, haber arşivleri, şirket duyuruları) derlenmiştir. Rakamlar kaynaklarda yer aldığı biçimiyle verilir; bilinmeyen alanlar boş bırakılır. Hata görürsen aşağıdaki formdan bildir.