Wonga

Ne yapıyordu?

Wonga, internet ve mobil uygulama üzerinden başvurulan kısa vadeli, teminatsız ve yüksek maliyetli kişisel krediler veren Londra merkezli bir şirketti. Kredi riskini tamamen otomatik biçimde değerlendiren bir teknoloji geliştirdi ve Birleşik Krallık'ın yanı sıra İspanya, Polonya ve Güney Afrika gibi ülkelerde faaliyet gösterdi. Yıllık maliyet oranının yüzde 1.509 olarak hesaplanması şirketi yırtıcı kredicilik tartışmasının merkezine yerleştirdi.

Neden kapandı?

Birleşik Krallık'ın finansal düzenleyicisi FCA, 2014'te şirketin borç tahsilat uygulamalarını haksız bulup müşterilere tazminat ödenmesini istedi ve sektöre yeni kontroller getirdi. Kurallar sıkılaşınca şirketin İngiltere'deki müşteri tabanı ciddi biçimde daraldı ve 2015 sonunda açıklanan yıllık vergi öncesi zarar 80,2 milyon sterline çıktı. 2017'deki veri ihlali ve sponsorluk anlaşmalarının bitmesi durumu daha da zorlaştırdı. Geçmiş kredilere yönelik tazminat taleplerindeki patlama, Ağustos 2018'de hissedarlardan gelen 10 milyon sterlinlik acil desteği de yetersiz bıraktı. Şirket 30 Ağustos 2018'de kayyum yönetimine (administration) girdi.

Hikâyesi

Yüzde 1.509. Wonga'nın yıllık maliyet oranı olarak hesaplanan bu rakam, şirketin hem yükselişini hem de sonunu özetliyor. 17 günlüğüne çekilen 100 sterlinlik bir kredi için 113,60 sterlin geri ödeniyordu; vade kısa olduğu için tutar küçük görünse de yıllığa çevrildiğinde ortaya çıkan oran, şirketi Birleşik Krallık'ta yırtıcı kredicilik tartışmasının sembolü haline getirdi.

Errol Damelin ve Jonty Hurwitz, Wonga'yı Ekim 2006'da kurdu. İkisinin de internet girişimciliği deneyimi vardı ama bankacılık geçmişleri yoktu; İngiliz bankaları finansman vermeyi reddedince Balderton Capital'dan girişim sermayesi buldular. İlk aylarda geleneksel kredi değerlendirme yöntemleri işe yaramadı ve temerrüt oranları yüzde 50 civarına çıktı. Şirket buna karşılık başvuruları tamamen otomatik değerlendiren bir risk sistemi geliştirdi. Temmuz 2008'deki tam lansmandan sonraki bir yılda yaklaşık 100.000 kredi verildi. 2009'da Accel Partners ve Greylock Partners'ın katıldığı 13,9 milyon sterlinlik, 2011'de Oak Investment Partners liderliğinde 73 milyon sterlinlik turlar geldi. Şirket 2011'de 185 milyon sterlin gelirden 45,8 milyon sterlin kâr etti ve 2012'de Newcastle United'ın sponsoru oldu.

Kırılma düzenleyiciden geldi. Finansal düzenleyici FCA 2014'te, Wonga'nın 2008 ile 2010 arasında borçlulara var olmayan hukuk bürolarından geliyormuş gibi görünen mektuplar gönderdiğini tespit etti ve etkilenen müşterilere tazminat ödenmesini istedi. Aynı yıl sektöre getirilen yeni kurallar, şirketin İngiltere'deki müşteri tabanını ciddi biçimde küçülttü. 2015 sonunda açıklanan yıllık vergi öncesi zarar 80,2 milyon sterline ulaştı. 2017'de yaklaşık 245.000 müşteriyi etkileyen bir veri ihlali yaşandı.

Son darbe, geçmişte verilen kredilere yönelik tazminat talepleri oldu. Ağustos 2018'de hissedarlar 10 milyon sterlinlik acil sermaye koydu ama yetmedi: Wonga 30 Ağustos 2018'de kayyum yönetimine girdi ve Grant Thornton şirketi tasfiye etmekle görevlendirildi. Talep sayısı çöküşten sonra dört katına çıktı; hak sahipleri alacaklarının yalnızca yüzde 4,3'ünü alabildi.

Wonga, teknolojik olarak ileri bir ürünün, müşterisine zarar veren bir iş modelini ayakta tutamayacağını gösterdi. Kurallar değiştiğinde, bir zamanlar kâr getiren her kredi geriye dönük bir yüke dönüştü.

Girişimciler için dersler

• Tüketiciyi doğrudan etkileyen kredi ürünlerinde modelinizi düzenleyicinin bugünkü değil, yarın alabileceği tutuma göre kurun.
• Tahsilatta baskıcı ya da yanıltıcı yöntemler kısa vadede para kazandırsa da geriye dönük tazminat olarak katlanarak geri döner.
• Otomatik kredi skorlaması güçlü bir avantajdır; ama modelin hedefine geri ödeyemeyecek kişiye kredi vermemeyi de açıkça koyun.

Kaynaklar

1. Wonga.com (Wikipedia)
2. Wonga collapses into administration (The Guardian, 2018-08-30)
3. Wonga raises £73m to feed loan appetite (Financial Times, 2011-02-16)

Bu bölüm kamuya açık kaynaklardan (Wikidata, haber arşivleri, şirket duyuruları) derlenmiştir. Rakamlar kaynaklarda yer aldığı biçimiyle verilir; bilinmeyen alanlar boş bırakılır. Hata görürsen aşağıdaki formdan bildir.