Phorm Türkiye

Ne yapıyordu?

Phorm, internet servis sağlayıcılarıyla ortaklık kurup abonelerin gezdiği sitelere göre hedefli reklam gösteren bir reklam teknolojisi şirketiydi. Türkiye'de Temmuz 2012'de TTNET ile anlaşarak ticari faaliyete başladı ve hizmeti Gezinti.com adıyla sundu. Türkiye, şirketin gelişmekte olan pazarlara açılma stratejisinin vitriniydi.

Neden kapandı?

Phorm'un modeli, kullanıcıların internet trafiğini servis sağlayıcı düzeyinde incelemeye dayanıyordu ve girdiği pazarlarda gizlilik tepkisiyle karşılaştı. Türkiye'de BTK, TTNET'in kullanıcıları eksik bilgilendirerek kişisel verilerin gizliliğine ilişkin hak ihlalinde bulunduğu gerekçesiyle soruşturma açılmasına ve abonelerin Gezinti.com hizmetinden çıkarılmasına karar verdi (Bianet, 2012). Webrazzi, Ocak 2015'teki küçülme kararını şirketin Türkiye'deki yüksek beklentileri karşılayamadığının işareti olarak değerlendirdi; operasyonel sorunlar nakdi hızla eritiyordu. Şirket sonunda faaliyetlerini sürdürecek yeni sermayeyi bulamadı ve Nisan 2016'da ticari faaliyetlerini durdurdu (The Register, 2016).

Hikâyesi

Phorm, internet servis sağlayıcılarının trafiğinden yararlanarak kullanıcılara gezinme alışkanlıklarına göre reklam gösteren bir teknoloji şirketiydi. Yöntem, sağlayıcının ağına yerleştirilen derin paket inceleme sistemine dayanıyordu. Bu yüzden şirket girdiği her pazarda gizlilik savunucularının hedefi oldu. The Register'ın hatırlattığına göre İngiltere'de BT'nin sistemi kullanıcıların onayı olmadan test etmesi yıllarca tartışıldı. Phorm, Güney Kore ve İngiltere'deki operasyonlarını durdurduktan sonra rotasını gelişmekte olan pazarlara çevirdi.

Türkiye bu stratejinin vitriniydi. Temmuz 2012'de yaklaşık 6 milyon genişbant hattına sahip TTNET ile anlaşan şirket, Türkiye'ye giriş için 10,8 milyon dolar yatırım topladı. Eylül 2012'de Türkiye'de yaklaşık 4 milyon kullanıcıya ulaştığını duyurdu ve Türkiye gelirleriyle 2013'te kâra geçmeyi hedefledi. Şirkete göre yakında Brezilya bile Türkiye'nin gerisinde kalacaktı.

Tepki gecikmedi. Hizmet TTNET abonelerine Gezinti.com adıyla sunuluyordu. Bianet'in aktardığına göre Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, 14 Aralık 2012'de TTNET hakkında, kullanıcılara gerekli ve yeterli açıklama yapmayarak kişisel verilerin gizliliğine ilişkin hak ihlalinde bulunduğu gerekçesiyle soruşturma açılmasına ve tüm abonelerin Gezinti.com hizmetinden çıkarılmasına karar verdi. Alternatif Bilişim Derneği kararı olumlu ama yetersiz buldu ve Phorm'un sisteminin de incelenmesini istedi.

Beklenen büyüme gelmedi. Ocak 2015'te Phorm, Londra Borsası'na yaptığı bildirimde kapsamlı bir tasarruf programı çerçevesinde Türkiye ofisini yeniden yapılandırdığını ve buradaki operasyonları artık uzaktan yöneteceğini açıkladı. Webrazzi'ye göre bu, şirketin Türkiye'deki beklentileri karşılayamadığını gösteriyordu; nakit hızla eriyordu ve yeni yatırım ihtiyacı sürüyordu.

Son perde bir yıl sonra kapandı. 14 Nisan 2016'da Phorm, faaliyetlerine devam etmek için gereken sermayeyi ya da borcu bulamadığını ve ticari faaliyetlerini durdurduğunu açıkladı. The Register'a göre şirket 2014/15 mali yılında 40,5 milyon dolar zarar etmişti. Böylece Türkiye'yi büyümesinin anahtarı olarak gören şirketin buradaki macerası da tamamen sona erdi.

Girişimciler için dersler

• Kullanıcı verisine dayanan bir iş modelinde açık rıza bir ayrıntı değil, ürünün kendisidir.
• Tek bir büyük dağıtım ortağına bağlı büyüme, düzenleyici bir kararla bir anda durabilir.
• Bir pazarda tepki gören modeli başka pazara taşımak sorunu çözmez, sadece erteler.

Kaynaklar

1. Tartışmalı reklam hedefleme girişimi Phorm, Türkiye ofisini kapatıyor (Webrazzi, 2015-01-19)
2. Ad slinger Phorm ceases trading (The Register, 2016-04-14)
3. BTK, TTNET'e Soruşturma Açıyor (Bianet, 2012-12-17)
4. Turkish Launch for Ad Targeter Phorm (MrWeb, 2012-07-09)

Bu bölüm kamuya açık kaynaklardan (Wikidata, haber arşivleri, şirket duyuruları) derlenmiştir. Rakamlar kaynaklarda yer aldığı biçimiyle verilir; bilinmeyen alanlar boş bırakılır. Hata görürsen aşağıdaki formdan bildir.