Kozmo.com

Ne yapıyordu?

Kozmo.com, New York merkezli bir çevrimiçi teslimat şirketiydi ve video, oyun, DVD, müzik, dergi, kitap, yiyecek ve temel ihtiyaç ürünlerini teslimat ücreti almadan bir saat içinde kapıya getiriyordu. Kuryeler bisiklet, araba, kamyon ya da toplu taşımayla dağıtım yapıyordu. Temmuz 2000'deki zirvesinde 11 ABD şehrinde faaliyet gösteriyordu.

Neden kapandı?

Düşük tutarlı siparişleri ücretsiz ve çok hızlı taşımak, sipariş başına maliyeti gelirin üzerine çıkardı. SEC'e sunulan belgelere göre şirket 1999'da 3,5 milyon dolar gelire karşı 26,3 milyon dolar net zarar etti. Starbucks'la imzalanan ve beş yılda 150 milyon dolar ödeme öngören tanıtım anlaşması sabit giderleri büyüttü; anlaşma Mart 2001'de 15 milyon dolar ödendikten sonra sonlandırıldı. Halka arz başvurusu yapılsa da şirket borsaya açılamadı. Dotcom balonunun sönmesinin hemen ardından Kozmo, Nisan 2001'de 1.100 çalışanını çıkararak kapandı.

Hikâyesi

Nisan 2001'de Kozmo.com'un 18 noktasının birçoğunda vardiyasına gelen çalışanlar kapıları kilitli buldu; şirketin kapandığını çoğu böyle öğrendi. Oysa kısa süre önce Kozmo, dotcom çağının en cüretkâr vaatlerinden birini 11 ABD şehrinde yerine getiriyordu: film, oyun, dergi, atıştırmalık ya da bir Starbucks kahvesi, teslimat ücreti alınmadan bir saat içinde kapınızda.

Şirketi Mart 1998'de New York'ta iki genç yatırım bankacısı, Joseph Park ve Yong Kang kurdu. Kuryeler bisikletle, arabayla ya da toplu taşımayla dağıtım yapıyordu. Kurucuların tezi, mağaza kirası ödememenin teslimat maliyetini fazlasıyla karşılayacağıydı. Yatırımcılar ikna oldu: 1999'da Flatiron, Oak ve Chase'in de aralarında olduğu bir grup 28 milyon dolar, 2000'de Amazon 60 milyon dolar yatırdı. Toplam yatırımın 250 milyon dolar civarında olduğu tahmin ediliyor. Şubat 2000'de Starbucks'la beş yıllık bir anlaşma imzalandı; Kozmo, kahve dükkânlarındaki tanıtım karşılığında 150 milyon dolar ödemeyi kabul etti.

Rakamlar ise tezi doğrulamadı. SEC'e sunulan belgelere göre şirket 1999'da 3,5 milyon dolar gelir elde ederken 26,3 milyon dolar net zarar etti. Nisan 2000'de MSNBC.com, Kozmo'nun ağırlıklı olarak Afro-Amerikalıların yaşadığı bölgeleri hizmet dışında bıraktığını öne süren bir haber yayımladı. Şirket ırkın kararlarında rol oynadığını reddetti; konuyu takip eden sivil haklar kuruluşu da daha sonra Kozmo'yla ortak bir girişim başlattı. Credit Suisse First Boston ile halka arz başvurusu yapıldı, ancak şirket borsaya hiç açılamadı.

Dotcom balonu söndükten kısa süre sonra Kozmo, Mart 2001'de Starbucks anlaşmasını 15 milyon dolar ödeyerek sonlandırdı ve bir ay sonra 1.100 çalışanını çıkararak kapandı. Marka 2013'te Yummy.com'a satıldı ve 2018'de bir toptan alışveriş kulübü olarak yeniden açıldı; site Temmuz 2023 itibarıyla yine erişilemez durumdaydı.

Eski teknoloji direktörü Chris Siragusa'nın 2005'te Manhattan'da kurduğu benzer servis MaxDelivery, fikrin küçük ve yoğun bir bölgede yaşayabildiğini gösterdi. Kozmo'nun dersi de burada: hızlı teslimat, ancak sepet büyüklüğü ve sipariş yoğunluğu maliyeti karşıladığında ayakta kalabiliyor.

Girişimciler için dersler

• Ücretsiz ve anında teslimat ancak ortalama sepet tutarı ve bölge yoğunluğu maliyeti karşılıyorsa sürdürülebilir; bu hesabı şehir şehir yapın.
• Büyük markalarla yapılan uzun vadeli tanıtım anlaşmalarının sabit ödeme yükünü, gelir kanıtlanmadan üstlenmeyin.
• Hizmet bölgesini seçerken kullandığınız kriterleri şeffaf biçimde belgeleyin; bölge kararları itibar riskine dönüşebilir.

Kaynaklar

1. Kozmo.com (Wikipedia)
2. Kozmo.com Pedaling To The Precipice? (Forbes, 2000-06-22)
3. Kozmo.com will pay Starbucks $150M (Bizjournals, 2000-02-14)
4. https://www.wikidata.org/wiki/Q6435354
5. Wikipedia (EN)

Bu bölüm kamuya açık kaynaklardan (Wikidata, haber arşivleri, şirket duyuruları) derlenmiştir. Rakamlar kaynaklarda yer aldığı biçimiyle verilir; bilinmeyen alanlar boş bırakılır. Hata görürsen aşağıdaki formdan bildir.