Freemium Nedir? Ücretsiz Katman Ne Zaman Büyütür, Ne Zaman Yük Olur?

Girişimci Kafası4 dk okuma
Yaklaşık 1890-1900 yıllarından bir Güney Kaliforniya meyhanesi: tezgâhın ardında kadehini kaldıran barmen, barda ve masalarda şapkalı adamlar
Görsel: C. C. Pierce, Men in a tavern in Southern California, yaklaşık 1890-1900 (kamu malı, Wikimedia Commons)

Rudyard Kipling, 1891'de yayımlanan Amerika yazılarından birinde San Francisco'da girdiği bir barı anlatır. Duvarlarda kötü salon resimleri vardır, şapkaları ensesine kaymış adamlar tezgâhın başında yemeğe saldırmaktadır. Kipling'in deyişiyle karşısına çıkan şey "free lunch" kurumudur: Bir içki parasını ödersin, canının istediği kadar yersin. Ona göre iflas etmiş biri bile orada günde bir rupiden azına karnını doyurabilir.

Bedava öğle yemeği ABD'deki barlarda yaygın bir gelenekti; ifade yaklaşık 1870'ten 1920'lerin sonuna kadar Amerikan edebiyatında sık geçer. Tek koşul en az bir içki almaktı. Yemek çoğu zaman o içkiden daha değerliydi; meyhaneci, müşterinin bir kadehte kalmayacağına ve günün başka saatlerinde de geleceğine güveniyordu. Lender ve Martin'in Drinking in America kitabına göre yemekler susatsın diye bol tuzlu yapılırdı.

Hesabın öbür yüzü de vardı. New York Times 1872'de bir şey almadan büfeyi boşaltan "aylaklar ve bedava yemekçiler"den söz ediyordu. "Free lunch fiend", yani bedava yemek düşkünü, tanınmış bir tipti; büfeyi kapıdaki iri yarı adamlar bekliyordu. 1896'da New York'un Raines Yasası bedava öğle yemeğini yasakladı, ertesi yıl yasa değiştirilip gelenek geri döndü.

Bugün pek çok yazılım aynı hesabı yapıyor. Ücretsiz katman, barın büfesidir. Asıl soru hâlâ aynı: Büfeye gelenlerin kaçı içki alıyor?

Freemium nedir?

Freemium, ürünün temel bir sürümünü süresiz ve ücretsiz verip daha fazlasını isteyenlerden ücret alma modelidir. Kelime "free" ile "premium" sözcüklerinin birleşimidir. Deneme süresinden farkı, ücretsiz katmanın bitmemesidir: Kullanıcı hiç ödemeden yıllarca kalabilir.

Dropbox'ın Şubat 2018'deki halka arz belgesi modeli tek cümleyle anlatır: Herkes ücretsiz kaydolabilir ve premium özellikler için ücretli plana geçebilir. Aynı belgeye göre şirketin 500 milyondan fazla kayıtlı kullanıcısı ve 11 milyonun üzerinde ödeme yapan kullanıcısı vardı. Kaba bir hesapla her yüz kayıtlı kullanıcıdan ikisi ödüyordu. 2017'de ödeme yapan kullanıcı başına ortalama gelir 111,91 dolardı.

Eski bir meyhanede ekmek, peynir ve soğuk etle dolu uzun bir büfe tezgâhı; arkası dönük bir adam tabağını dolduruyor, tezgâhın ilerisinde arkası dönük barmen dolu bir bira bardağı bırakıyor
Görsel: Girişimci Kafası · yapay zekâ ile üretildi

Ücretsiz katman ne zaman büyütür, ne zaman yük olur?

Ücretsiz ürünün parasını biri ödemeli

Failory'nin Robinhood yazısı, ücretsizliğin nereden finanse edildiğini iyi gösteriyor. Robinhood hisse işlemlerinden komisyon almayan ilk platformlardan biri. Yazıya göre gelirin yaklaşık yüzde 72,8'i, kullanıcı emirlerini işleme koyan piyasa yapıcılardan alınan ödemeden geliyor. Aylık 5 dolarlık ücretli Robinhood Gold üyeliği ise toplam gelirin yüzde 10'undan azını oluşturuyor.

Ders şu: Ücretsiz katman bir bağış değil, bir finansman kararıdır. Barda bu işi içki yapıyordu, Robinhood'da emir akışı. Senin ürününde ücretsiz kullanıcının maliyetini kimin karşıladığını tek cümleyle söyleyemiyorsan, büfeyi kendi cebinden kuruyorsun demektir.

Geçiş oranı küçüktür, hesabı ona göre kur

Dropbox örneğindeki gibi ücretli kullanıcılar kayıtlı kullanıcıların küçük bir kısmıdır. Bu yüzden freemium ancak ücretsiz kullanıcı başına maliyet çok düşük, toplam kitle çok büyük olduğunda çalışır. Hesabı tersten yap: Ödeyen bir kullanıcının getirisi, onun yanında ücretsiz kalan onlarca kullanıcının sunucu, destek ve altyapı maliyetini karşılıyor mu?

Bu oranı müşteri kaybıyla birlikte izle. Ücretli plana geçip birkaç ay sonra bırakanlar, geçiş oranını olduğundan iyi gösterir. Kayıp oranını nasıl ölçeceğini müşteri kaybı yazısında bulabilirsin.

Sınırı değerin hemen arkasına çek

Ücretsiz katman ürünün neden işe yaradığını göstermeli, ama ihtiyacın tamamını karşılamamalı. Çok cömert bir ücretsiz katman, kimsenin içki almadığı bir büfeye döner. Çok cimri bir katman ise kapıdan kimseyi içeri almaz. Sınır çoğu zaman kullanıcının ürüne alıştığı ve daha fazlasını istediği noktaya çekilir: depolama alanı, ekip üyesi sayısı, geçmiş kayıtlara erişim.

Bedava kullanıcının da bir maliyeti var

Barların kapısında bekleyen adamlar boşuna orada değildi. Hiç ödemeyecek kullanıcılar da destek talebi açar, kaynak kullanır, kötüye kullanım yaratır. Ücretsiz katmana makul kullanım sınırları koymak, ürünü cimrileştirmek değil, büfeyi ayakta tutmaktır. Fiyat kademelerini kurarken fiyatlandırma yazısındaki ilkeler de işine yarar.

Premium ve sıfırın çekimi

Modelin adının ikinci yarısı Latince praemium kelimesinden gelir. Kelime prae, yani "önce", ile emo, yani "edinmek", fiilinin birleşimidir ve "başkalarından önce ya da daha iyi elde edilen" anlamını taşır. İlk anlamı ganimetten düşen kazançtı, sonra ödül oldu. İngilizcede bugün de bir anlamı, başka bir şeyi aldırmak için düşük fiyata sunulan şeydir. Freemium bu iki anlamı birleştirir: Bedava olan, ödülün yolunu açmak için oradadır.

Kristina Shampanier, Nina Mazar ve Dan Ariely 2007'de Marketing Science dergisinde bu duyguyu ölçtü. Deneylerde iki ürün arasındaki fiyat farkı sabit tutuldu, yalnızca ucuz olanın fiyatı ya küçük bir tutara ya da sıfıra indirildi. Ucuz ürün bedava olduğunda onu seçenlerin sayısı çarpıcı biçimde arttı, pahalı ürünü seçenler ise belirgin şekilde azaldı. Araştırmacılara göre sıfır fiyat yalnızca maliyeti düşürmüyor, ürünün faydasını da olduğundan büyük gösteriyordu; en olası açıklama duyguydu.

Freemium'un hem gücü hem tuzağı burada. Sıfır fiyat insanları kapıdan içeri sokar, ama aynı duygu onları ücretli plana geçmekten de alıkoyar. Bedava alışkanlığı kazanan kullanıcı için ilk kuruş, sonraki bütün kuruşlardan daha ağırdır.

Geniş açık bir bahçe kapısından içeri giren uzun bir insan kuyruğu; içlerinden yalnızca ikisi yandaki küçük merdivenden yüksek bir terasa çıkıyor
Görsel: Girişimci Kafası · yapay zekâ ile üretildi

Son söz

"Bedava öğle yemeği yoktur" sözünün bilinen en eski kullanımlarından biri, Herman Fetzer'in 4 Mayıs 1933'te The Cleveland Press'te yayımlanan "Economics in Eight Words" adlı yazısının son cümlesidir:

"There is no such thing as free lunch."

Bedava öğle yemeğinin bedelini her zaman biri öder. Senin ürününde büfenin parasını kim ödüyor, ve o kişi yarın da içki almaya devam edecek mi?

Ücretli kullanıcıyı her ay yeniden kazanmanın yollarını merak ediyorsan abonelik modeli yazısına göz atabilirsin.