Webvan

Ne yapıyordu?

Webvan, Foster City merkezli bir çevrimiçi market şirketiydi; müşteriler siparişlerini internetten verip teslimat için 30 dakikalık bir zaman aralığı seçebiliyordu. Şirket kendi depolarını ve kamyon filosunu kurdu, zirvede ABD'de 10 bölgede hizmet verdi ve 2001'e kadar 26 şehre ulaşmayı hedefledi.

Neden kapandı?

Yatırımcıların ilk hamle avantajı için baskısıyla şirket, iş modelini ilk pazarında kanıtlamadan pek çok şehre açıldı. Depolar için Bechtel'e 1 milyar dolarlık sipariş verildi ve sıfırdan kurulan altyapı çok yüksek sabit maliyet yarattı. 2000'de 178,5 milyon dolarlık satışa karşı 525,4 milyon dolar gider oluştu. Fiyata duyarlı kitlenin hedeflenmesi marjları düşük tuttu, üst düzey yöneticilerin hiçbirinin süpermarket deneyimi de yoktu. Kayıplar 800 milyon doları aşınca şirket Temmuz 2001'de faaliyetlerini durdurup iflas başvurusu yaptı.

Hikâyesi

Kasım 1999'da halka açıldığı gün Webvan'ın değeri 4,8 milyar doları aşmıştı. Oysa o güne kadar şirketin elde ettiği toplam gelir yalnızca 395 bin dolardı ve birikmiş zararı 50 milyon doları geçiyordu. Bu uçurum, dotcom döneminin en pahalı derslerinden birinin habercisiydi.

Webvan 1996'da, Borders kitabevi zincirinin kurucularından Louis Borders tarafından kuruldu. Fikir basitti: müşteri market siparişini internetten verecek, teslimat için 30 dakikalık bir zaman aralığı seçecekti. Benchmark Capital, Sequoia Capital ve Borders 1997'de 3,5'er milyon dolar yatırdı; ardından Softbank 160,3 milyon, Goldman Sachs 50 milyon dolar koydu, Sequoia da 50 milyon dolar daha ekledi. Risk sermayesi toplamı 396 milyon doları aştı, halka arz da 375 milyon dolar getirdi. Şirketin başına Andersen Consulting'in eski lideri George Shaheen geçti.

Yatırımcılar ilk hamle avantajı için hızlı büyüme istiyordu. Haziran 1999'da San Francisco Körfez Bölgesi'nde sipariş almaya başlayan Webvan, depoları için Bechtel'e 1 milyar dolarlık sipariş verdi, kendi kamyon filosunu kurdu ve 2000'de zarar eden rakibi HomeGrocer'ı 1,2 milyar dolarlık hisseyle satın aldı. Zirvede 10 ABD bölgesinde hizmet veren şirketin 2000'deki 178,5 milyon dolarlık satışının karşısında 525,4 milyon dolar gider vardı. Üst yönetimde süpermarket işletmeciliği deneyimi olan kimse yoktu ve hedeflenen fiyata duyarlı kitle, bu pahalı altyapıyı taşıyacak marjı bırakmıyordu.

Shaheen Nisan 2001'de istifa etti. Temmuz 2001'de Webvan faaliyetlerini durdurup iflas başvurusu yaptı; geride 800 milyon doların üzerinde kayıp ve işsiz kalan 2.000 çalışan kaldı. Bozulmayan gıdalar yerel gıda bankalarına bağışlandı, bazı yöneticiler daha sonra Amazon'a geçti.

Webvan'ın asıl hatası fikirde değil, sıralamadaydı. Model ilk şehirde kârlı hale gelmeden sıfırdan kurulan depolarla ülke geneline yayıldı. Mevcut süpermarketlerin altyapısını kullanan Peapod dotcom çöküşünü atlatırken Webvan tarihe karıştı. 2020'lerde hızlı market teslimatı yeniden yükselişe geçtiğinde, Webvan'ın hikâyesi bu girişimler için en sık hatırlatılan uyarı oldu.

Girişimciler için dersler

• Yeni bir şehre açılmadan önce ilk şehirde sipariş başına kârlılığı kanıtlayın; hızlı ölçek zararı katlar.
• Mevcut market ve depo altyapısını kullanmak, sıfırdan otomasyonlu depo kurmaktan çok daha az sermaye ister.
• Yönetim ekibinde sektörün operasyon bilgisini taşıyan en az bir kişi bulundurun; genel yöneticilik deneyimi market lojistiğinin yerini tutmaz.

Kaynaklar

1. Webvan (Wikipedia)
2. Webvan goes under / Online grocer shuts down -- $830 million lost, 2,000 workers fired (San Francisco Chronicle, 2001-07-09)
3. Webvan Stock Price Closes 65% Above Initial Offering (The New York Times, 1999-11-06)
4. https://www.wikidata.org/wiki/Q17087287
5. Wikipedia (EN)

Bu bölüm kamuya açık kaynaklardan (Wikidata, haber arşivleri, şirket duyuruları) derlenmiştir. Rakamlar kaynaklarda yer aldığı biçimiyle verilir; bilinmeyen alanlar boş bırakılır. Hata görürsen aşağıdaki formdan bildir.