ofo

Ne yapıyordu?

ofo, Pekin merkezli, istasyonsuz bir bisiklet paylaşım şirketiydi. Kullanıcılar akıllı telefon uygulamasıyla yakındaki bisikleti bulup kilidini açıyor, kullanım sonrası bisikleti herhangi bir yere bırakıp kilitliyordu. Şirket saatlik ücret alıyor, konumunu uydu üzerinden bildiren sarı bisikletler kullanıyordu.

Neden kapandı?

Filo büyüklüğüne dayalı model sürekli yüksek operasyon maliyeti ve yeni sermaye ihtiyacı doğurdu. Mobike ile birleşme fırsatı kaçtı, Didi ile satın alma görüşmeleri sonuçsuz kaldı; Mobike'ın Meituan-Dianping'den 2,7 milyar dolarlık yatırım almasının ardından ofo yurt içinde ve dışında küçülmeye başladı. Pek çok ülkedeki operasyon kapandı, ABD'de çalışanların yüzde 70'i çıkarıldı ve Singapur'da işletme lisansı askıya alındı. 2020'ye gelindiğinde ödenemeyecek büyüklükte bir borç yüküyle karşı karşıya olan şirket bisiklet kiralama hizmeti vermiyordu.

Hikâyesi

Adını, yan yana yazıldığında bisiklet süren birine benzeyen üç harften alan ofo, 2014'te Pekin Üniversitesi bisiklet kulübünün beş üyesi tarafından kuruldu. İlk fikir bisikletle turizmdi; ekip kısa sürede istasyonsuz bisiklet paylaşımına yöneldi. Haziran 2015'te Pekin'de başlayan hizmet, bir üniversite mezununun yatırımıyla Ekim ayına kadar 20 bin kullanıcıya ve 2 bin bisiklete ulaştı.

Sonrasında Çin'in teknoloji devleri arasındaki sermaye yarışı ofo'yu olağanüstü bir hızla büyüttü. Eylül 2016'da Xiaomi ve Didi Chuxing'den 130 milyon dolar, Şubat 2017'de Didi ve Digital Sky Technologies liderliğinde 1 milyar dolar değerlemeyle 450 milyon dolar, Temmuz 2017'de Alibaba, Hony Capital ve CITIC PE liderliğinde 700 milyon dolar, Mart 2018'de yine Alibaba liderliğinde 866 milyon dolar geldi. 2017'de şirket 20 ülkede 250 şehirde 10 milyonu aşkın bisiklete ve 62,7 milyonun üzerinde aylık aktif kullanıcıya ulaştı; değerlemesi 2 milyar dolara kadar çıktı. Singapur, Cambridge, Seattle ve Sidney kısa aralıklarla hizmete açıldı.

Ancak model, sürekli yüksek operasyon maliyeti ve bitmeyen sermaye ihtiyacı demekti. Mobike ile birleşme fırsatı kaçtı, Didi'yle satın alma görüşmeleri sonuçsuz kaldı. Mobike, Meituan-Dianping'den 2,7 milyar dolarlık yatırım alınca ofo hayatta kalmak için küçülmeye başladı. Nakit sıkışıklığında yılda 5 milyon bisiklet beklenirken yalnızca 80 bin sipariş verilebildi. Avustralya, Almanya, Hindistan, İsrail, İspanya ve Tayland'daki operasyonlar tamamen kapandı; ABD'de çalışanların yüzde 70'i çıkarıldı. Ağustos 2018'de Didi ile Ant Financial'ın ortak bir satın almayı değerlendirdiği konuşulurken kurucu Dai Wei'nin 10 milyar dolarlık bir teklife bile hayır diyeceğini söylediği aktarıldı.

Aralık 2018'de şirketin nakit akışı sorunları nedeniyle birkaç kez iflas başvurusunu değerlendirdiği bildirildi. Ocak 2019'da uluslararası birim dağıtıldı; eski çalışanlar Singapur'daki operasyonların personel kalmadığı için “pratikte durduğunu” söyledi ve ülkenin Kara Taşımacılığı Otoritesi ofo'nun lisansını askıya aldı. 2020'ye gelindiğinde ödenemeyecek büyüklükte bir borç yüküyle karşı karşıya olan ofo artık bisiklet kiralamıyordu.

ofo'nun dersi, sermayeyle satın alınan pazar payının kalıcı olmadığı. Fiziksel varlıklara dayanan bir modelde her yeni şehir, yeni bir bakım ve toplama yükü demektir; birim ekonomisi oturmadan yapılan genişleme, sermaye musluğu kapandığında şirketi en savunmasız anında yakalar.

Girişimciler için dersler

• Fiziksel varlığa dayalı paylaşım modellerinde büyümeyi bisiklet ya da araç sayısıyla değil, varlık başına günlük kullanım ve bakım maliyetiyle ölçün.
• Sermaye bolken gelen satın alma ya da birleşme tekliflerini, bir sonraki turun her zaman geleceği varsayımıyla reddetmeyin.
• Yeni ülkeye açılmadan önce yerel düzenleme şartlarını karşılayacak ekip ve bütçeyi ayırın; lisans kaybı pazarı bir gecede kapatır.

Kaynaklar

1. Ofo (company) (Wikipedia)
2. ofo, Chinese bike-sharing firm, raises $450 million in latest funding round (Reuters, 2017-02-28)
3. Chinese bike-sharing firm Ofo raises $866 million led by Alibaba (CNBC, 2018-03-13)
4. Chinese Bike-Share Startup Ofo Lays Off Majority Of US Staff As It Scales Back Global Ambitions (Forbes, 2018-07-18)

Bu bölüm kamuya açık kaynaklardan (Wikidata, haber arşivleri, şirket duyuruları) derlenmiştir. Rakamlar kaynaklarda yer aldığı biçimiyle verilir; bilinmeyen alanlar boş bırakılır. Hata görürsen aşağıdaki formdan bildir.