Ağızdan Ağıza Pazarlama Nedir? İnsanlar Bir Ürünü Neden Başkasına Anlatır?

Girişimci Kafası4 dk okuma
1910 dolayında New York Grand Central postanesinde gömlekli memurlar, metal çerçeveli posta arabalarının üzerinde yığılmış mektup ve paketleri ayırıyor
Görsel: Bain News Service, Sorting Mail, Grand Central, yaklaşık 1910 (kamu malı, Wikimedia Commons)

19 Nisan 1935'te Denver Post birinci sayfadan duyurdu: on sentlik zincir mektuplar şehirde binlerce kişiyi peşinden sürüklüyordu. Mektubun altında altı isim ve adres yazıyordu. Alan kişi en üstteki isme on sent gönderecek, o ismi silecek, kendi adını en alta ekleyecek ve üç gün içinde beş kopyayı tanıdıklarına yollayacaktı. Zincir kırılmazsa her katılımcıya 15.625 mektup ve 1.562,50 dolar gelecekti.

Mektubu kimin başlattığı bilinmiyor. Zincir mektup arşivini derleyen Daniel VanArsdale'in aktardığı gazete haberlerine göre ilk kopyalar birkaç hafta önce postaya verilmişti ve Denver postanesinin müdürü o gün şunu söylüyordu: "Bütün şehir bunu konuşuyor." 29 Nisan'da Denver Post, zincir mektupların şehrin postasını üçe katladığını yazdı; postacılar yaklaşık 350.000 parça taşıyordu. 8 Mayıs'ta St. Louis'te günlük posta 450.000'den 800.000'e çıktı.

17 Mayıs'ta Washington'daki posta yetkilileri akımın söndüğünü duyurdu. Ağustosta Denver'ın kayıp mektup bürosunda, içinde 3.000 doları aşan bozuk para ve banknot olan 100.000 mektup duruyordu.

Zincir mektup, kişiden kişiye yayılmanın ne kadar hızlı olabileceğini gösterdi. Ama aynı zamanda başka bir şeyi de gösterdi: insanları yalnızca bir ödül vaadiyle konuşturursan, ödül gelmediği gün konuşma da biter.

Ağızdan ağıza pazarlama nedir?

Ağızdan ağıza pazarlama, bir ürünün müşteriden müşteriye anlatılarak yayılmasıdır: bir arkadaşın tavsiyesi, bir yemek masasında açılan konu, bir ofiste herkesin bakmaya geldiği bir nesne. Reklamdan farkı, mesajı senin değil, sana güvenen birinin taşımasıdır. Asıl soru şudur: insanlar senin ürününü neden başkasına anlatsın?

Bir postane tezgâhı: gözleri taşan ahşap ayırma rafından tezgâha yazısız zarflar dökülüyor, arkası dönük bir memur zarf dolu ağır bir çuvalı kaldırıyor
Görsel: Girişimci Kafası · süper zekâ ile üretildi

İnsanlar bir ürünü neden başkasına anlatır?

The Hustle'da Wes Schlagenhauf'un anlattığı Big Mouth Billy Bass hikâyesi bu soruya iyi bir örnek. Fikir, Teksaslı oyuncak şirketi Gemmy'nin ürün geliştirme yöneticisi Joe Pellettieri'nin eşi Barbara'dan çıktı: ikisi bir yolculukta Bass Pro Shops mağazasına girerken Barbara, duvar levhasına monte edilmiş, şarkı söyleyen bir balık önerdi. Mental Floss'a göre balık Ocak 2000'de Atlanta'daki bir hediyelik eşya fuarında tanıtıldı, Nisan 2000'de 25 ile 30 dolar arası bir fiyatla mağazalara çıktı ve Virginia'daki bir Cracker Barrel mağazası üç günde 400 tane sattı. Gemmy rakam açıklamıyor; gelirin 100 milyon doları aştığı söyleniyor.

Anlatılacak bir şey yap

The Hustle'a göre Gemmy'nin yöneticileri ilk tasarımı beğenmedi. Dönüm noktası, Pellettieri'nin Çin'deki mühendislere sorduğu soru oldu: "Başını çevirebilir misiniz?" Balık şarkı söylerken başını çeviriyordu. İnsanlar sıradan bir ürünü anlatmaz; anlatılacak kadar şaşırtıcı bir ayrıntıyı anlatır. Ürününde misafire gösterilecek bir an var mı?

Konuşmayı ürünün içine koy

The Hustle'a göre balığın yanından geçen birini algılayıp harekete geçmesi de aynı işi görüyordu. Yani ürünü her gören, onu bir başkasına göstermek için bir bahane buluyordu. Senin ürününde de kullanımın kendisi bir başkasını davet ediyorsa, yayılma reklama bağlı kalmaz: paylaşılan bir belge, iki kişiyle oynanan bir oyun, ortak bir liste.

Talebi stoktan önce büyütme

The Hustle'ın aktardığına göre Gemmy hiç reklam yapmadı, yalnızca ağızdan ağıza yayılmaya güvendi ve başta sınırlı sayıda ürünle başladı. Talep kendini kanıtlayınca balık 2000 Noel'ine kadar Walmart ve Target raflarına girdi. Sınırlı stok, merak edenin bulmak için sormasına neden olur. Kıtlığın talebi ne zaman artırdığını ayrıca ele almıştık.

Ödül, tavsiyenin yerini tutmaz

Denver'daki mektup ödülle yayıldı ve ödülle bitti. Tavsiye programları işe yarayabilir, ama yalnızca anlatılmaya değer bir ürünü hızlandırır; anlatılmaya değmeyen bir ürünü kurtarmaz. Ödülü kaldırdığında kimse konuşmuyorsa, elinde tavsiye değil satın alınmış bir dikkat vardır.

Nereden duyduğunu sor

Ağızdan ağıza yayılmayı ölçmenin en sade yolu, yeni müşteriye "Bizi nereden duydun?" diye sormaktır. Cevaplarda bir arkadaşın adı ya da bir topluluk sık geçiyorsa, büyümen reklamdan değil insanlardan geliyordur.

Dalga bittiğinde ne kalacağını düşün

Mental Floss'a göre Gemmy 2000 sonbaharında satışın düşeceğini öngörüp üretimi azalttı; mağazalar ellerindeki balıkları 5 dolara kadar indirdi. Konuşulan bir ürün, konuşma bittiğinde de yaşamalıdır. Bunun yolu, ilk merakı tekrar eden kullanıma çevirmektir; sadakat programları ve müşteri kaybı yazılarında bu tarafa baktık.

Fama: aynı kelimede ün ve söylenti

Latincedeki fāma kelimesi, Wiktionary'ye göre "konuşmak" anlamındaki eski bir Hint-Avrupa kökünden gelir ve Yunanca phēmē ("söz") ile akrabadır. Latince sözlükler ona aynı anda dört anlam verir: ün, kötü ün, söylenti ve itibar. İngilizcedeki fame buradan gelir. Bir ürün için de durum aynıdır: hakkında konuşulan şey ya üne ya kötü üne dönüşür, ama her ikisinin kaynağı insanların birbirine anlattıklarıdır.

Sosyolog Paul Lazarsfeld ve ekibi 1940 ABD seçiminde Ohio'nun Erie County bölgesinde yaptıkları çalışmada, insanların siyasi kararlarında gazete ve radyodan çok çevreleriyle yaptıkları konuşmaların etkili olduğunu gördü. Elihu Katz ile Lazarsfeld bu bulguyu 1955'te Personal Influence kitabında, Illinois'in Decatur kentinde 800 kadınla yapılan araştırmayla genişletti: fikirler medyadan önce "kanaat önderlerine", oradan da onlara benzeyen insanlara geçiyordu. Bu modelin adı iki aşamalı iletişim akışıdır. Ürününün kanaat önderi, büyük olasılıkla müşterinin kendisine benzeyen, ona yakın biridir.

Ahşap bir levhaya monte edilmiş, içi dişlilerle görünen mekanik bir balık; altında üç kişi ona bakıyor, dördüncüsü açık kapıdan bir kadını gelip görmesi için içeri çağırıyor
Görsel: Girişimci Kafası · süper zekâ ile üretildi

Son söz

Oscar Wilde'ın Dorian Gray'in Portresi romanının ilk bölümünde Lord Henry, ressam arkadaşına şöyle der:

"There is only one thing in the world worse than being talked about, and that is not being talked about."

Yani: "Dünyada hakkında konuşulmaktan daha kötü tek bir şey vardır, o da hakkında konuşulmamaktır." Peki müşterilerin bugün senin ürünün hakkında konuşuyorsa, bir ödül olmadan da konuşmaya devam ederler miydi?

İlk müşterilerin nasıl bulunduğunu merak ediyorsan İlk Müşterileri Bulmak yazısına göz atabilirsin.