Hedeflerinize Ulaşmak İçin Yapılması Gereken 16 Eylem

8 Ağustos 1900'de Paris'te, Sorbonne'da, Alman matematikçi David Hilbert Uluslararası Matematikçiler Kongresi'nde kürsüye çıktı. Yeni yüzyıla bir kutlama konuşmasıyla değil, bir listeyle girmeyi seçmişti.

Konuşmasına bir soruyla başladı: Geleceğin saklandığı perdeyi aralamak kimi sevindirmez? Sonra asıl soruyu sordu: Gelecek kuşakların en parlak matematikçileri hangi hedeflere doğru yürüyecekti?

Kongrede problemlerinin yalnızca onunu anlattı. Yirmi üç problemden oluşan tam liste daha sonra yayımlandı. Bu liste bir yüzyıl boyunca matematiğin yol haritası oldu. Bazı problemler çözüldü, bazılarının mevcut kurallarla çözülemeyeceği gösterildi, bazıları hâlâ açık.

Listeyi güçlü kılan, problemlerin kendisi kadar onları seçme ölçütüydü. Hilbert aynı konuşmada iyi bir problemin nasıl olması gerektiğini de anlattı. Açık ve kolay anlaşılır olmalıydı, çünkü açık olan çeker, karmaşık olan iter. İnsanı cezbetmesi için zor olmalıydı, ama çabayla alay etmesin diye tamamen erişilmez olmamalıydı. Ve gizli gerçeklere giden dolambaçlı yollarda bir yol işareti olmalıydı.

İyi bir hedef, iyi bir problem gibidir

Yılbaşında yazılan hedefler çoğu zaman şubatı görmüyor. Sebebi genellikle irade eksikliği değil, hedefin kendisi: Ya fazla bulanıktır, ya fazla kolaydır, ya da ulaşılamayacak kadar uzaktadır. Hilbert'in bir asır önceki ölçütleri bugün bir iş hedefi, bir kariyer planı ya da bir girişimin yol haritası için de geçerli.

Aşağıdaki 16 eylem dört aşamada toplanıyor: hedefi seçmek, planlamak, uygulamak ve yeniden değerlendirmek.

Hedeflerine ulaşmak için 16 eylem

Seç: doğru problemi bul

1. Büyük resme bak. Yeni bir hedefe başlamadan önce hayatının nasıl görünmesini istediğini düşün. Bu hedef o tabloya uyuyor mu, yoksa başkalarının beklentisinden mi doğdu? İçten gelen bir "neden" yoksa motivasyon ilk zorlukta biter.
2. Açık ve net yaz. Hilbert'in ilk ölçütü: sokaktaki ilk kişiye anlatabileceğin netlik. "Daha sağlıklı olmak" bir dilektir; "haftada üç gün yarım saat yürümek" bir hedeftir.
3. Zor ama erişilebilir seç. Hedef seni zorlamazsa heyecan yaratmaz; imkânsız görünürse vazgeçirir. Doğru hedef, bugünkü kapasitenin biraz ötesindedir.
4. Hedefi yazıya dök. Dominican Üniversitesi'nden psikolog Gail Matthews, farklı ülkelerden 149 katılımcıyla dört hafta süren bir çalışma yaptı. Hedefini yazanlar, yalnızca düşünenlerden anlamlı ölçüde daha fazlasını başardı.

Planla: yol işaretlerini koy

5. Beyin fırtınası yap. Hedefe varmak için neler olması gerektiğini, sırası önemli olmadan listele.
6. Ara hedeflere böl. Büyük hedefi küçük, tamamlanabilir parçalara ayır. Her parça, bir sonrakine giden yol işareti olsun.
7. Ölçülebilir kıl. Her adım için bir ölçüt ve bir tarih belirle. Ölçemediğin ilerlemeyi göremezsin.
8. "Eğer, o zaman" planı kur. Hangi durumda, nerede ve ne yapacağını önceden belirle. Bu tekniğin neden işe yaradığı yazının sonunda.
9. Becerilerini tart. Hangi adım için yeterlisin, hangisi için öğrenmen ya da yardım alman gerekiyor?
10. Daha az önemli işleri devret. Büyük hedefler tek başına taşınmaz. Seni tamamlayan insanlarla çevrili ol ve senin yapman gerekmeyen işleri paylaştır.

Uygula: harekete geç

11. Bugün başla. Mükemmel zaman gelmeyebilir. İlk adım küçük olabilir ama bugün atılmalı.
12. Kendini sorumlu tut. Matthews'un çalışmasında en iyi sonucu, hedefini ve eylem taahhütlerini bir arkadaşıyla paylaşıp ona her hafta ilerleme raporu gönderenler aldı. Matthews, hedeflerini yazan yüzde 3'lük mezun grubunun yıllar sonra ötekilerden on kat fazla kazandığını anlatan meşhur "Yale ya da Harvard çalışmasının" aslında hiç yapılmadığını da hatırlatıyor.
13. Hatadan öğrenen bir zihniyet kur. Başarı zihniyeti, hiç yanılmamak değil, yanılgıdan bilgi çıkarmaktır.
14. Enerjini koru. Uyku, beslenme ve dinlenme planın bir parçası. Tükenmiş bir zihin en iyi planı da taşıyamaz; bu konuda zihinsel çöküşten kurtulmanın 6 yolu yazısına göz atabilirsin.

Değerlendir: yolu yeniden çiz

15. Geri bildirim al, planı düzenli gözden geçir. Etrafındakiler senin göremediğin açıları görür. Belli aralıklarla dur ve sor: Plan işliyor mu?
16. Gerekirse hedefi sıfırla ve her kilometre taşını kutla. Koşullar değişir, hedef de değişebilir. Ulaştığın her ara noktayı fark etmek ise yolun geri kalanı için yakıt olur.

Hedef, goal ve "eğer, o zaman"

Türkçedeki "hedef", Arapça "hadaf" kelimesinden gelir: nişan alınan yer, erek. İngilizcedeki "goal" kelimesinin kökeni belirsiz; 1530'larda bir yarışın bitiş noktası anlamında kullanılıyordu. 14. yüzyıldan kalma bir şiirde geçen "gol" ise sınır anlamına geliyor gibi görünüyor. Bir dilde nişan tahtası, ötekinde bitiş çizgisi: İkisinde de hedef, gözle görülebilen bir noktadır.

Psikolojide hedefi görünür kılmanın en sağlam yollarından biri, Peter Gollwitzer'in 1999'da tanımladığı "uygulama niyeti" (implementation intention). "Daha çok okumak istiyorum" bir hedef niyetidir. "Akşam yemeğinden sonra telefonu başka odaya bırakıp yirmi sayfa okuyacağım" ise bir uygulama niyetidir: ne zaman, nerede ve nasıl sorularını önceden cevaplar.

Gollwitzer ile Paschal Sheeran'ın 2006'da yayımladığı ve 94 bağımsız testi bir araya getiren meta-analiz, bu tür planların hedefe ulaşma üzerinde orta ile büyük arası bir etkisi olduğunu gösterdi. Aynı çalışma ilginç bir yan sonuç da buldu: Bu planlar, işe yaramayan bir yoldan vazgeçmeyi de kolaylaştırıyordu.

Son söz

Paris konuşmasından otuz yıl sonra, 8 Eylül 1930'da, Hilbert Königsberg'de bir konuşma yaptı ve şu sözlerle bitirdi:

"Wir müssen wissen. Wir werden wissen." Bilmek zorundayız. Bileceğiz.

Bu sözler bugün Göttingen'deki mezar taşında yazılı. Tarihin ironisi de burada: Bir gün önce aynı şehirde, bir konferansın yuvarlak masa oturumunda genç Kurt Gödel, eksiklik teoreminin ilk hâlini sessizce duyurmuştu. Teorem, aritmetiği kapsayan her tutarlı matematik sisteminde o sistemin kurallarıyla kanıtlanamayan doğru önermeler bulunduğunu gösteriyor ve Hilbert'in büyük planını sarsıyordu.

Hilbert'in listesi yine de bir yüzyılı yönlendirdi; çünkü iyi bir hedef, ulaşılamadığında bile yolu aydınlatır. Senin listende hangi hedef sana gerçekten yol gösteriyor, hangisi yalnızca bir gün yazıldığı için orada duruyor?