Mt. Gox

Ne yapıyordu?

Mt. Gox, Tokyo'nun Shibuya semtinde faaliyet gösteren bir bitcoin borsasıydı; kullanıcılar burada bitcoin ile geleneksel para birimleri arasında alım satım yapıyordu. Programcı Jed McCaleb tarafından Temmuz 2010'da başlatılan borsa, Mart 2011'de Fransız yazılımcı Mark Karpelès'e satıldı. 2014 başına gelindiğinde dünyadaki bitcoin işlemlerinin yüzde 70'inden fazlası bu platformdan geçiyordu.

Neden kapandı?

Borsa 2011'den itibaren güvenlik ihlalleri, teknik aksaklıklar ve para çekme gecikmeleriyle boğuştu. Şubat 2014'te işlemleri durdurdu ve ay sonunda yaklaşık 750.000 müşteri bitcoini ile 100.000 kadar kendi bitcoininin kaybolduğunu açıkladı; bu miktar o dönem tüm bitcoinlerin yaklaşık yüzde 7'siydi. Tokyo'da yapılan koruma başvurusu Nisan 2014'te tasfiyeye dönüştü. Güvenlik şirketi WizSec'in 2015'teki incelemesi, kayıp bitcoinlerin büyük kısmının 2011 sonundan itibaren borsanın sıcak cüzdanından çalındığı sonucuna vardı. İlk derece mahkemesi olan Tokyo Bölge Mahkemesi Mart 2019'da eski CEO Mark Karpelès'i kayıtlarda veri sahteciliğinden suçlu buldu, zimmet dahil diğer suçlamalardan ise beraat ettirdi.

Hikâyesi

Mt. Gox'un adı bir kart oyunundan geliyor. 2007'de programcı Jed McCaleb, Magic: The Gathering Online oyuncularının kartlarını hisse senedi gibi alıp satabilmesi için mtgox.com alan adını satın almıştı. Proje kısa sürede rafa kalktı. Temmuz 2010'da bitcoin'i okuyan McCaleb, bu yeni para birimi için bir borsaya ihtiyaç olduğuna karar verdi ve boşta duran alan adını bir bitcoin alım satım platformuna çevirdi.

Mart 2011'de McCaleb siteyi Japonya'da yaşayan Fransız yazılımcı Mark Karpelès'e sattı. Tokyo'nun Shibuya semtinden yönetilen borsa bitcoin ile birlikte büyüdü ve 2013 ile 2014 arasında dünyadaki bitcoin işlemlerinin yüzde 70'inden fazlasını işler hale geldi. Büyüme sorunsuz değildi: Haziran 2011'de kullanıcı hesaplarından bitcoin çalındı ve sahte işlemler fiyatı borsada kısa süreliğine çökertti. 2013'te ABD makamları şirketin ABD'deki hesaplarındaki paralara el koydu; Wired aynı yıl müşterilerin paralarını çekmek için haftalarca, hatta aylarca beklediğini yazdı.

Şubat 2014'te borsa tüm işlemleri durdurdu ve web sitesini kapattı. Ay sonunda Tokyo'da koruma başvurusu yapan şirket, müşterilerine ait yaklaşık 750.000 ve kendisine ait yaklaşık 100.000 bitcoini kaybettiğini açıkladı. Bu, o dönem tüm bitcoinlerin yaklaşık yüzde 7'si ve 473 milyon dolar civarında bir değerdi. Sonradan eski bir cüzdanda yaklaşık 200.000 bitcoin bulundu, ancak yeniden yapılanma planı tutmadı ve Nisan 2014'te tasfiye süreci başladı. Tokyo'daki güvenlik şirketi WizSec 2015'te, kayıp bitcoinlerin büyük kısmının 2011 sonundan itibaren borsanın sıcak cüzdanından zaman içinde çalındığı sonucuna vardı.

Hukuki süreç de uzun sürdü. Japon polisi Ağustos 2015'te Karpelès'i dolandırıcılık ve zimmet suçlamalarıyla gözaltına aldı. İlk derece mahkemesi olan Tokyo Bölge Mahkemesi Mart 2019'da onu, şirketin varlıklarını 33,5 milyon dolar yüksek gösterecek şekilde kayıtlarda sahtecilik yapmaktan suçlu buldu ve dört yıl ertelenmiş 30 ay hapis cezası verdi; zimmet dahil diğer suçlamalardan ise beraat ettirdi. Alacaklıların yüzde 99'u 2021'de bir rehabilitasyon planını kabul etti.

Mt. Gox'un çöküşü, Japonya'yı kripto borsaları için ilk resmi düzenlemeleri hazırlamaya itti. Girişimciler için mesaj açık: başkalarının parasını saklayan bir iş, ürün kadar güvenlik ve iç denetim işidir.

Girişimciler için dersler

• Müşteri varlıklarını saklayan bir platformda soğuk cüzdan, rezerv doğrulaması ve bağımsız güvenlik denetimini büyümeden önce kurun.
• Para çekme gecikmeleri gibi erken uyarı işaretlerini iletişimle geçiştirmeyin; sorunun kaynağını bulana kadar büyümeyi durdurun.
• Kritik finansal sistemleri tek kişinin kontrolüne bırakmayın; görev ayrılığı ve iç kontrol, kripto gibi yeni alanlarda da temel şarttır.

Kaynaklar

1. Mt. Gox (Wikipedia)
2. Mt. Gox files for bankruptcy, blamed hackers for losses (Reuters, 2014-02-28)
3. Mt. Gox abandons rebuilding plans and files for liquidation: WSJ (The Verge, 2014-04-16)
4. https://www.wikidata.org/wiki/Q11292289
5. Wikipedia (EN)

Bu bölüm kamuya açık kaynaklardan (Wikidata, haber arşivleri, şirket duyuruları) derlenmiştir. Rakamlar kaynaklarda yer aldığı biçimiyle verilir; bilinmeyen alanlar boş bırakılır. Hata görürsen aşağıdaki formdan bildir.