FTX

Ne yapıyordu?

FTX, 2019'da kurulan ve kripto para ile türev ürün alım satımı sunan bir borsaydı. Şirket Antigua ve Barbuda'da kayıtlı, Bahamalar'da merkezliydi; ABD'deki müşteriler için ayrı bir FTX.US platformu da işletiyordu. Kurucu Sam Bankman-Fried'ın daha önce kurduğu Alameda Research adlı işlem şirketiyle çok yakın bağları vardı.

Neden kapandı?

Kasım 2022'de CoinDesk, Alameda Research'ün varlıklarının büyük bölümünün FTX'in kendi tokenı FTT'den oluştuğunu yazdı. Binance'in elindeki FTT'leri satacağını açıklaması, üç günde tahminen 6 milyar dolarlık bir para çekme dalgası başlattı ve FTX ödemeleri karşılayamadı. Binance'in satın alma niyeti bir gün içinde geri çekildi; şirket 11 Kasım 2022'de ABD'de Chapter 11 iflas başvurusu yaptı. İflas sürecini devralan CEO John Ray III, şirkette kurumsal kontrollerin tamamen çöktüğünü ve güvenilir finansal bilgi bulunmadığını açıkladı. Kurucu ortak Gary Wang ile Alameda'nın CEO'su Caroline Ellison Aralık 2022'de suçlamaları kabul etti; jüri Kasım 2023'te Bankman-Fried'ı yedi suçlamanın tamamından suçlu buldu ve temyiz mahkemesi Haziran 2026'da mahkûmiyeti onadı.

Hikâyesi

Kasım 2022'nin ilk haftasında kripto dünyasının en çok konuşulan borsası, yalnızca birkaç gün içinde müşterilerine para ödeyemez hale geldi. FTX, bundan üç buçuk yıl önce, Mayıs 2019'da Sam Bankman-Fried ve Gary Wang tarafından kurulmuştu. Borsanın kökleri, Bankman-Fried'ın 2017'de eski Jane Street çalışanlarıyla birlikte Berkeley'de kurduğu Alameda Research adlı işlem şirketine uzanıyordu.

Yükseliş baş döndürücüydü. Binance'in kurucusu Changpeng Zhao, kuruluştan altı ay sonra şirketin yüzde 20'sini yaklaşık 100 milyon dolara aldı. Temmuz 2021'de FTX, SoftBank ve Sequoia Capital'in de aralarında bulunduğu 60'tan fazla yatırımcıdan 18 milyar dolar değerlemeyle 900 milyon dolar topladı; Ocak 2022'de değerleme 32 milyar dolara çıktı. Şirket merkezini Hong Kong'dan Bahamalar'a taşıdı, Blockfolio'yu 150 milyon dolara satın aldı ve zor durumdaki BlockFi ile Voyager'a kurtarıcı olarak el uzattı.

Kırılma, CoinDesk'in Alameda'nın bilançosunun büyük kısmının FTX'in kendi çıkardığı FTT tokenından oluştuğunu yazmasıyla geldi. Zhao, Binance'in elindeki FTT'leri satacağını duyurdu; ardından gelen üç günlük panikte tahminen 6 milyar dolar çekildi. Binance önce satın alma niyet mektubu imzaladı, ertesi gün müşteri fonlarının yanlış yönetildiğine dair haberleri gerekçe göstererek vazgeçti. 11 Kasım'da FTX, FTX.US ve Alameda dahil 100'den fazla şirket Delaware'de iflas başvurusu yaptı. Enron'un tasfiyesini de yöneten John Ray III, kariyerinde bu kadar eksiksiz bir kurumsal kontrol çöküşü görmediğini söyledi.

Bankman-Fried Aralık 2022'de ABD'nin talebiyle Bahamalar'da tutuklandı ve Ocak 2023'te suçlamaların tamamını reddetti. Kurucu ortak Gary Wang ile Alameda'nın CEO'su Caroline Ellison ise Aralık 2022'de suçlamaları kabul edip savcılarla işbirliği yaptı. Jüri Kasım 2023'te Bankman-Fried'ı dolandırıcılık ve komplo dahil yedi suçlamanın tamamından suçlu buldu; mahkeme Mart 2024'te 25 yıl hapis cezasına hükmetti. Bankman-Fried kararı temyize taşıdı, ancak ABD İkinci Daire Temyiz Mahkemesi Haziran 2026'da mahkûmiyeti ve cezayı onadı. Ellison da Eylül 2024'te iki yıl hapis cezası aldı.

FTX'in hikâyesi, hızlı büyümenin iç denetimi ne kadar kolay geride bırakabileceğini gösteriyor. Borsa ile kurucusunun işlem şirketi arasındaki sınır belirsizleştiğinde müşterinin parası ile şirketin riski birbirine karıştı ve yıllarda kurulan güven bir haftada buharlaştı.

Girişimciler için dersler

• Müşteri parasını şirketin kendi hesaplarından ayrı tutun ve bunu bağımsız bir denetçiye düzenli olarak doğrulatın; güven ancak doğrulanabildiğinde işe yarar.
• Bilançonuzu kendi çıkardığınız bir tokena ya da tek bir varlığa dayandırmayın; o varlığın fiyatı düştüğünde bütün şirket aynı anda sarsılır.
• Kurucuya ait başka bir şirketle yapılan her işlemi yönetim kurulu onayına ve yazılı kayda bağlayın; ilişkili taraf işlemleri en sessiz büyüyen risktir.

Kaynaklar

1. FTX (Wikipedia)
2. Embattled Crypto Exchange FTX Files for Bankruptcy (The New York Times, 2022-11-11)
3. Binance backs out of FTX rescue, leaving the crypto exchange on the brink of collapse (CNBC, 2022-11-09)
4. Caroline Ellison sentenced to two years in FTX crypto fraud (BBC News, 2024-09-24)
5. Sam Bankman-Fried (Wikipedia)

Bu bölüm kamuya açık kaynaklardan (Wikidata, haber arşivleri, şirket duyuruları) derlenmiştir. Rakamlar kaynaklarda yer aldığı biçimiyle verilir; bilinmeyen alanlar boş bırakılır. Hata görürsen aşağıdaki formdan bildir.