Pivot Nedir? Girişimde Ne Zaman ve Nasıl Yön Değiştirmeli?

Bath, 13 Mart 1781. Bath orkestrasının şefi William Herschel, New King Street 19 numaralı evin bahçesinde kendi yaptığı teleskopla gökyüzünü tarıyor. İkizler takımyıldızında bir nokta dikkatini çekiyor: Yıldızlar gibi parlamıyor, küçük bir disk gibi duruyor.

Herschel o gece defterine bunun ya bulutsu bir yıldız ya da bir kuyrukluyıldız olduğunu yazıyor. Dört gün sonra cisim yer değiştirmiş. Not düşüyor: "Kuyrukluyıldızmış, çünkü yerini değiştirdi." 26 Nisan'da Kraliyet Cemiyeti'ne de bir kuyrukluyıldız bulduğunu bildiriyor.

Oysa veriler başka bir şey söylüyordu. Kraliyet Astronomu Nevil Maskelyne ona "Buna ne ad vereceğimi bilmiyorum" diye yazdı; cisimde ne bir kuyruk görmüştü ne de kuyrukluyıldızlara özgü o bulanık saç. Rusya'da çalışan Anders Lexell yörüngeyi hesapladı: neredeyse çember. Bu bir kuyrukluyıldız değil, Satürn'ün ötesinde dönen yeni bir gezegendi. Herschel 1783'te bunu kabul etti. Bugün Uranüs dediğimiz gezegen, Antik Çağ'dan beri bulunan ilk gezegendi.

Hikâyenin daha az bilinen tarafı, Herschel'in kendisi. Hannover'de askeri bandoda obua çalan bir babanın oğluydu, 1757'de on dokuz yaşında İngiltere'ye geldi. Yirmi dört senfoni besteledi. Ses üzerine okuduğu bir kitaptan optiğe, optikten teleskop yapımına geçti. Günde on altı saate varan sürelerle ayna parlattı; kız kardeşi Caroline bu sırada ona yemek yedirip kitap okudu.

Ama müziği bırakmadı. Geceleri gökyüzüne bakarken gündüzleri konser yönetmeyi ve ders vermeyi sürdürdü. Ancak keşiften sonra Kral III. George ona yılda 200 sterlin ödenek bağlayınca 1782'de Bath'tan ayrıldı. William ile Caroline'ın son konseri de o yıl oldu. Müzisyen Herschel, astronom Herschel'e tek bir sıçramayla değil, adım adım dönüştü.

Kuyrukluyıldız mı, gezegen mi?

Girişimcilikte bu dönüşün adı pivot. Eric Ries'in yalın girişim yaklaşımında pivot, ürün, strateji ya da büyüme modeli hakkında yeni ve temel bir varsayımı sınamak için yapılan planlı bir rota düzeltmesi olarak tanımlanıyor. Yani panikle her şeyi silmek değil, verinin söylediğini duyup yönü düzeltmek.

Failory'nin zamanında yön değiştiremediği için kapanan yirmi beş girişimi derlediği listesi, bu düzeltmenin ya hiç yapılmadığı ya da yanlış yapıldığı hikâyelerle dolu. Ortak noktaları şu: Çoğu, elindeki cismin adını çok geç değiştirdi.

Ne zaman yön değiştirmeli?

Kâğıttaki talep ile gerçek davranış ayrıştığında

Failory'nin anlattığına göre Flowtab, barlarda sıra beklemeden telefondan içki sipariş etmeyi sağlayan bir uygulamaydı. Kâğıt üzerinde her bar bunu isterdi. Gerçekte anlaşma yapmak zordu; şirket her siparişten kullanıcıdan 1 dolar alıyordu ve kullanıcıların çoğu uygulamayı ayda bir iki kez açıyordu. Birkaç pivotun ardından kapandı.

İnsanların "harika fikir" demesi bir sinyaldir; tekrar tekrar kullanması ise veridir. İkisi ayrıştığında, Herschel'in yörünge hesabı karşısında yaptığı gibi, cismin adını değiştirmeyi düşün.

Devam etmenin tek gerekçesi harcanan emekse

"Bu kadar emek verdik, şimdi mi bırakacağız?" cümlesi, pivot kararını en çok geciktiren cümledir. Bir sonraki adımı geçmişe değil, önündeki yola göre seç.

Nasıl yön değiştirmeli?

Bir ayağın yerde kalsın

Basketbolda pivot yapan oyuncu istediği yöne dönebilir, ama pivot ayağı yerinden oynarsa adımlama sayılır ve top rakibe geçer. Herschel'in müziği, onun pivot ayağıydı. Yeni yöne dönerken en güçlü olduğun şeyi bırakma: müşterini, teknolojini ya da ekibinin ustalığını.

Çok uzağa sıçrama

Failory'nin analizine göre dayanıklı drone'lar üreten Aria Insights, Ocak 2019'da drone üretmek yerine toplanan veriyi anlamlandıran sistemlere yöneldi. Birkaç ortağının bu ihtiyacı olması, bütün pazarın aynı şeyi istediği anlamına gelmiyordu. Şirket aynı yıl kapandı. Pivot, eldeki kanıtın taşıyabileceğinden uzağa atılan bir adım olmamalı.

Kaçıncı pivotta olduğunu değil, ne öğrendiğini say

Ermenistan'da güzellik hizmetleri için bir platform kuran Margaret Rostamian, Failory'ye verdiği röportajda 2020'de salgın sektörü durdurunca pek çok farklı fikre yöneldiklerini anlatıyor. On beşinci pivot da tutmayınca kapatmaya karar veriyor. Geriye dönüp baktığında, kod yazdırmadan önce basit prototiplerle fikrin temelini sınamış olmayı dilediğini söylüyor. Her pivot, bir öncekinden öğrenilen bir şeye dayanmıyorsa yön değiştirmek değil, dönüp durmaktır.

Pivot ve mihver: dönen şeyin sabit noktası

"Pivot" kelimesi İngilizceye 1610'larda Fransızcadan geçmiş. Etymonline'a göre Eski Fransızcada 12. yüzyıldan beri kapı menteşesinin pimini, yani bir şeyin etrafında döndüğü mili anlatıyor; kökeni belirsiz. "Bir meselenin üzerinde döndüğü nokta" anlamı ise 1813'te kayda geçiyor.

Türkçedeki karşılığı "mihver" de aynı resmi çiziyor. Nişanyan Sözlük'e göre Arapça "miḥwar"dan geliyor: döndürgeç, eksen, makara ve tekerlek göbeği. İki kelime de hareketi değil, hareketin etrafında gerçekleştiği sabit noktayı anlatıyor. İyi bir pivotta da her şey döner, ama mil yerinde kalır.

Mili yerinden söküp atmayı zorlaştıran şeyin psikolojide bir adı var: batık maliyet yanılgısı. Hal Arkes ve Catherine Blumer, 1985 tarihli "The Psychology of Sunk Cost" çalışmalarında, insanların para, emek ya da zaman yatırdıktan sonra bir işi sürdürmeye daha yatkın olduğunu gösterdi. Geri gelmeyecek olanı kurtarmaya çalışırken, gelebilecek olanı kaçırırız.

Son söz

Marcus Aurelius, Kendime Düşünceler'in beşinci kitabında, işine engel olanları düşünürken bir fiil kullanır: "περιτρέπει", yani çevirir, tersine döndürür. Cümlenin tamamı şöyle:

"Zihin, eylemine çıkan her engeli çevirip amacına hizmet eder hâle getirir. Bu işi durduran şey işin ilerlemesine, bu yolu kesen şey yolun kendisine dönüşür."

Herschel, kuyrukluyıldız sandığı cismin bir gezegen olduğunu kabul ettiğinde kaybetmedi; büyüdü. Senin teleskobunun ucunda, hâlâ yanlış adla çağırdığın bir şey olabilir mi? Ve yön değiştirirsen, hangi ayağın yerde kalacak?

Yön değiştiremeyen girişimlerin hikâyelerini merak ediyorsan Girişim Mezarlığı sayfasına göz atabilirsin.