# Pazar Yeri İş Modeli Nedir? Alıcıyla Satıcıyı Aynı Odaya Getirmek

- Adres: https://girisimcikafasi.com/pazar-yeri-is-modeli/
- Yayın: 2026-11-15
- Güncelleme: 2026-11-15
- Kategori: Finans ve iş modeli
- Yayıncı: Girişimci Kafası

21 Şubat 1688'de London Gazette'te küçük bir ilan çıktı. Beş saat çalınmıştı; bilgisi olan, Great Tower Street'teki Edward Lloyd'un kahvehanesine haber bırakırsa bir gine ödül alacaktı. Kahvehanenin bilinen en eski kayıtlarından biri bu. Daha o yıllarda dükkânı, kayıp bir saatin bile izinin sürülebileceği bir haber durağına dönüşmüştü.

Lloyd ne gemi satıyordu ne sigorta. Kahvesinin müşterileri tüccarlar, armatörler ve denizcilerdi; bir köşeyi yalnızca kaptanlara ayırmıştı. Gemilerin nereye vardığını, hangisinin battığını, malların hangi fiyattan el değiştirdiğini toplayıp müşterilerine veriyordu. Güvenilir haber kaptanları, kaptanlar tüccarları, tüccarlar da onların yükünü güvenceye almak isteyenleri getirdi. Kahvehane kısa sürede deniz sigortası bulmanın en kolay yeri sayılmaya başladı. Mal satışları da orada, çoğu zaman bir mum sönene kadar süren açık artırmalarla yapılıyordu.

1696'da gemi hareketlerini yazan bir gazete çıkardı: Lloyd's News. Uzun yaşamadı. Lordlar Kamarası'ndaki tartışmaları yanlış aktardığı için meclis ayrıcalığını çiğnemiş sayıldı ve kapandı. Kahvehanenin bütün değeri doğru bilgideydi; yanlış bir haber gazeteye mal olmuştu. Lloyd 15 Şubat 1713'te öldü, adı ise yaşamaya devam etti: 1734'te Lloyd's List çıktı ve bugün, artık yalnız çevrim içi de olsa, hâlâ yayımlanıyor.

Lloyd'un işi, bugün pazar yeri dediğimiz şeyin ta kendisi: kendisi bir şey üretmeden, alıcıyla satıcıyı aynı odaya getirip ikisinin de güvenebileceği bir zemin kurmak.

## Pazar yeri aslında ne satar?

Bir pazar yeri ürün satmaz; karşılaşma satar. Satıcı alıcı bulduğu, alıcı da aradığını güvenle aldığı için öder. Bu yüzden iki zor işi aynı anda yapmak zorundasın. Birincisi iki tarafı da odaya getirmek. İkincisi odada kimsenin kandırılmadığından emin olmak. Biri eksik kalırsa diğeri de çöker: satıcısı olmayan pazara alıcı gelmez, güvenilmeyen pazardan iyi satıcı kaçar.

## Tavuk mu yumurta mı: önce hangi taraf?

Pazar yerinin ilk düğümü budur. Alıcı yokken satıcıyı, satıcı yokken alıcıyı nasıl ikna edeceksin? Web sitesi alıp satanları buluşturan Empire Flippers'ın hikâyesi, Starter Story'de pazarlama direktörü Gregory Elfrink'in 2019'da anlattığı hâliyle, bu düğümü çözmenin sade bir yolunu gösteriyor.

### Önce tek başına işe yarayan bir şey ver

Ekip işe Filipinler'de bir dış kaynak şirketi olarak başlamış, büyük bir müşteriyi kaybedince boş kalan saatleri doldurmak için küçük niş siteler kurmaya girişmiş. Bu yolculuğu blogda yazmışlar. Pazar yeri yoktu; okur vardı. Lloyd'un gemi haberleri neyse, onların blogu da oydu: daha kimse kimseyle buluşmadan bile insanları kapıya getiren bir değer.

### Arzı ilk günlerde kendin üret

Empire Flippers sattığı ilk siteleri kendisi yapmıştı. Satıcı aramak zorunda kalmadan alıcı topladılar. Sonra beklenmedik bir şey oldu: kendi sitesi olan okurlar gelip "Benimkini de komisyonla satar mısınız?" diye sormaya başladı. İkinci taraf, birinci tarafı görünce kendiliğinden geldi. Elfrink'in deyişiyle, eskiden pazar yeri olan bir blogken zamanla blogu olan bir pazar yeri oldular.

### Güveni ürünün parçası yap

Kullanılmış bir siteyi satın almak, görmediğin bir gemiye sigorta yazmaya benzer. Empire Flippers bu riski birkaç katmanda azalttı. Her satıcıdan ilk ilanda 297 dolar aldılar; amaç para kazanmak değil, ciddi olmayanı elemek ve doğrulama emeğini karşılamaktı. Pazara çıkan her işin gerçekten söylediği kadar gelir ve trafik getirdiğini kendi analistleri kontrol etti. Satıştan sonra alıcıya bir gelir doğrulama süresi tanıdılar ve işi yeni sahibine taşıyan ayrı bir ekip kurdular.

### Komisyonu değerin oluştuğu ana bağla

Asıl gelirleri satış gerçekleşirse alınan, işin büyüklüğüne göre yüzde 8 ile 15 arasında değişen komisyondu. Satış olmazsa komisyon da yoktu. Bu, pazar yerinin çıkarını iki tarafın çıkarıyla aynı hizaya getirir: pazar yeri ancak eşleşme iyi olursa kazanır.

### Şeffaflığı hendek olarak kullan

Rakip aracılar rakamlarını çoğu zaman saklarken Empire Flippers bir skor tablosu yayımladı. Şubat 2019'da 949 iş satmış, toplam 61 milyon dolarlık işlem yapmışlardı ve 105.000'i aşkın kayıtlı alıcıları vardı. Bir başka küçük ayrıntı da alıcıların banka havalesi yarışını çözmek için hesaplarında önceden para tutabilmesiydi. Bu sayede iyi bir ilan çıktığında ilk gelen ve parası hazır olan alıcı anında satın alabiliyordu.

## Limonlar ve simsarlar

Türkçede bu işi yapana eskiden simsar denirdi. Kelime Osmanlıcaya Arapça simsār'dan gelmiş, o da Klasik Farsçadaki sipsār'a dayanıyor; anlamı bugünkü komisyoncu. Simsarın asıl malı, alıcının bilmediğini bilmesidir.

İktisatçı George Akerlof bu bilmeme hâline bir ad verdi. 1970'te Quarterly Journal of Economics'te yayımlanan "The Market for 'Lemons'" makalesine göre kullanılmış araba alan kişi iyi arabayı kötüsünden ayıramıyorsa ortalamaya göre fiyat verir. Bu fiyatı düşük bulan iyi araba sahipleri pazardan çekilir, geriye daha kötüler kalır ve fiyat yeniden düşer. Sonunda pazar küçülür, hatta çökebilir. Makale önce üç dergiden reddedilmişti: ikisi "önemsiz" bulmuş, üçüncüsünün hakemleri "doğru olsaydı hiçbir mal alınıp satılamazdı" demişti. Akerlof 2001'de bu çalışmayla Nobel aldı.

İyi bir pazar yeri, limon piyasasının ilacıdır. Doğrulama, garanti, puan, iade, hepsi alıcının bilmediğini ona gösterip iyi satıcının pazarda kalmasını sağlar. Lloyd'un gazetesini kapatan yanlış haber de bu yüzden önemliydi: bilgi yanlışsa aracı da yanlıştır.

## Odayı kim kurar?

Joseph Addison 19 Mayıs 1711'de The Spectator'da, Londra'daki Royal Exchange'de dünyanın dört bir yanından tüccarın buluşmasını anlatırken şöyle yazmıştı:

> "Factors in the Trading World are what Ambassadors are in the Politick World."

Ticaret dünyasında aracılar, siyasetteki elçiler gibidir. Ama iyi bir elçi her iki tarafın da kendisine güvendiği kişidir. Senin pazarında hangi taraf, öbür taraf hakkında bugün bilmediği bir şeyi senden öğrenebilir?

*Pazar yerinin büyüdükçe neden güçlendiğini merak ediyorsan [ağ etkisi yazısına](https://girisimcikafasi.com/ag-etkisi-nedir/) göz atabilirsin.*