# Zano (2014 – 2015)

- Adres: https://girisimcikafasi.com/girisim-mezarligi/zano/
- Sektör: Donanım
- Ülke: Birleşik Krallık
- Toplam yatırım: 3,4 milyon $
- Kapanış nedeni: Ürün sorunları

## Ne yapıyordu?

Zano, Birleşik Krallık merkezli Torquing Group'un Kickstarter'da finanse ettiği, yüksek çözünürlüklü kameralı, avuç içi büyüklüğünde uzaktan kumandalı bir dörtlü pervaneli drone projesiydi. Proje, otonom uçuş ve sürü halinde hareket gibi özellikler vaat ediyordu.

## Neden kapandı?

Ekip, kampanyada gösterilen ürünü seri üretime taşıyacak teknik deneyime ve kaynaklara sahip değildi. Kasım 2015'te CEO'nun istifasının ardından girişim çöktü ve iflas sürecine girdi. Şirket 15 bin siparişin yalnızca yaklaşık 600'ünü, o da kısmen çalışan cihazlar olarak gönderebildi. Kickstarter'ın görevlendirdiği gazeteci Mark Harris, destekçilere yalnızca 4 cihaz ulaştığını doğruladı ve tanıtım videolarının sahte olduğuna dair ikna edici kanıtlar bulduğunu yazdı.

## Hikâyesi

Kickstarter'ın, bir projenin neden çöktüğünü anlamak için bir gazeteci görevlendirmesi sık rastlanan bir şey değil. Zano, Avrupa'nın o güne kadarki en büyük Kickstarter kampanyalarından birinin enkazıyla bu ilgiyi kazandı.

Birleşik Krallık merkezli Torquing Group'un projesi, avuç içine sığan, yüksek çözünürlüklü kameralı, uzaktan kumandayla ya da otonom uçabilen bir mini drone vaat ediyordu. 24 Kasım 2014'te başlayıp 8 Ocak 2015'te biten kampanya, 125 bin sterlinlik hedefe karşılık 2.335.119 sterlin topladı. Proje “Avrupa'nın en büyük Kickstarter'ı” diye anıldı, platformun editör seçkisine girdi ve Popular Science'ın 2015'in en dikkat çekici 100 yeniliği listesinde yer aldı. Kampanya sonrasında gelen ön siparişlerle birlikte sipariş sayısı 15 bine ulaştı.

Soru işaretleri erken belirdi. Ars Technica, Mayıs 2015'te ekibin vaat edilen ürünü yapacak teknik bilgi ve kapasiteye sahip olup olmadığını sorguladı. 10 Kasım 2015'te CEO Ivan Reedman sağlık sorunları ve giderilemez görüş ayrılıkları gerekçesiyle istifa etti. Sekiz gün sonra Ars, girişimin çöktüğünü duyurdu; şirket iflas sürecine girdi. O noktada 15 bin siparişin yalnızca yaklaşık 600'ü gönderilmişti ve bu cihazlar da tam anlamıyla çalışmıyordu. Torquing 24 Kasım'da destekçilerden özür dileyerek harcamalarının denetlenmemiş bir dökümünü yayımladı.

Kickstarter'ın görevlendirdiği gazeteci Mark Harris'in 13 bin kelimeyi aşan raporu, dağıtılan cihazlardan yalnızca 4'ünün Kickstarter destekçilerine ulaştığını, geri kalanının kampanyadan sonra ön sipariş veren müşterilere gittiğini ortaya koydu. Harris, ekibin ürünü geliştirmek için ciddi ve iyi niyetli bir çaba gösterdiği, ancak vaat edilen ürünü yapacak deneyim ve kaynaklara sahip olmadığı sonucuna vardı. Rapor, kampanyadaki tanıtım videolarının sahte olduğuna dair ikna edici kanıtlar bulunduğunu da belirtti; bu tespitler resmi bir makamın değil, platformun görevlendirdiği gazetecinindi.

Zano, donanımda etkileyici bir tanıtım videosuyla seri üretim arasındaki mesafenin ne kadar uzun olduğunu gösteriyor. Toplanan para büyüdükçe teslim yükü de büyür; ekibin yetkinliği ise kampanyanın başarısıyla birlikte artmaz.

## Dersler

- Donanım kampanyasına çıkmadan önce çalışan, seri üretime yakın bir prototipi bağımsız birine test ettirin.
- Hedefin katlarca aşılması bir uyarı işaretidir; toplanan paranın üretim, sertifikasyon ve destek için yeterli olup olmadığını yeniden hesaplayın.
- Destekçilere gerçekçi olmayan tanıtım görüntüleri göstermek, sorun çıktığında güveni tamamen yok eder.

## Kaynaklar

- [Torquing Zano](https://en.wikipedia.org/wiki/Torquing_Zano)
- [After raising record $3.4M on Kickstarter, UK drone startup collapses](https://arstechnica.com/business/2015/11/after-raising-record-3-4m-on-kickstarter-uk-drone-startup-collapses/)
- [Zano: The rise and fall of Kickstarter's mini-drone](https://www.bbc.com/news/technology-35356147)
- [Europe's biggest Kickstarter has gone bust after raising $3.6 million](https://www.theverge.com/2015/11/19/9759834/zano-drone-bankrupt-liquidation-kickstarter)