# Napster (1999 – 2001)

- Adres: https://girisimcikafasi.com/girisim-mezarligi/napster/
- Sektör: Medya ve eğlence
- Ülke: Amerika Birleşik Devletleri
- Toplam yatırım: bilinmiyor
- Kapanış nedeni: Düzenleme ve hukuk

## Ne yapıyordu?

Napster, Haziran 1999'da Shawn Fanning ve Sean Parker'ın başlattığı, kullanıcıların MP3 müzik dosyalarını birbirleriyle paylaşmasını sağlayan eşler arası bir uygulamaydı. Kullanımı kolay arayüzü ve başka yerde bulunması zor kayıtları sayesinde kısa sürede kitleselleşti. Paylaşılan tüm şarkıların listesi, Napster'ın barındırdığı merkezi bir veritabanında tutuluyordu.

## Neden kapandı?

Aralık 1999'da A&M Records ve diğer plak şirketleri RIAA aracılığıyla Napster'a telif hakkı ihlaline katkıda bulunduğu gerekçesiyle dava açtı; Metallica ve Dr. Dre de ayrı davalar açtı. Şubat 2001'deki mahkeme kararı sonrasında verilen ihtiyati tedbir, Napster'dan ağını izlemesini ve telifli içeriğe erişimi kısıtlamasını istedi. Şirket Temmuz 2001'in başında ağını tamamen kapattı ve bir daha açmadı. Plak şirketlerine önerdiği 1 milyar dolarlık uzlaşma reddedildi, ücretli modele geçiş için büyük plak şirketlerinden lisans da alınamadı. Bertelsmann'a satış anlaşması iflas mahkemesince engellenince varlıklar açık artırmayla satıldı.

## Hikâyesi

Napster adı, Shawn Fanning'in lisede saçları yüzünden aldığı Nappy lakabından geliyordu. Fanning, Sean Parker ile birlikte Haziran 1999'da yayına aldığı uygulamayla müziğin internette dolaşım biçimini birkaç ay içinde değiştirdi. Diğer paylaşım ağlarından farklı olarak Napster yalnızca MP3'e odaklanıyor, kolay bir arayüz sunuyor ve eski şarkılar, yayımlanmamış kayıtlar, konser kayıtları gibi başka yerde bulunmayan içerikleri birkaç tıkla erişilebilir kılıyordu.

Yayılma baş döndürücüydü. Üniversite yurtlarında dış ağ trafiğinin yüzde 61'e varan kısmı MP3 aktarımından oluşunca pek çok okul Napster'ı engelledi. Şubat 2001'de doğrulanmış kullanıcı sayısı dünya genelinde 26,4 milyona ulaştı; bazı gayriresmî tahminler 80 milyon kayıtlı kullanıcıdan söz ediyordu. Radiohead'in Kid A albümünün çıkıştan önce Napster'da yayılmasının satışları artırdığı düşünüldü ve bazı sanatçılar platformu açıkça destekledi.

Müzik endüstrisi ise karşı saldırıya geçti. Aralık 1999'da A&M Records ve diğer plak şirketleri RIAA aracılığıyla telif ihlaline katkı gerekçesiyle dava açtı. Nisan 2000'de Metallica, şarkılarını paylaştığını tespit ettiği yaklaşık 335 bin kişiyi belgeleyen bir dava açtı; Dr. Dre de benzer bir dava başlattı. Temmuz 2000'de verilen ihtiyati tedbir temyiz sürecinde geçici olarak durduruldu, ancak Şubat 2001'deki kararın ardından mahkeme Napster'dan ağı izlemesini ve telifli içeriğe erişimi engellemesini istedi. Şirketin beş yıla yayılan 1 milyar dolarlık uzlaşma teklifi reddedildi.

Temmuz 2001'in başında Napster tüm ağını kapattı ve bir daha açmadı. Eylül 2001'de hak sahiplerine 26 milyon dolar ödemeyi kabul etti, fakat ücretli sürüm için büyük plak şirketlerinden lisans alamadı. Mayıs 2002'de varlıklarını 85 milyon dolara Bertelsmann'a satmak üzere anlaştı ve Haziran'da iflas başvurusu yaptı; iflas hâkimi çıkar çatışması gerekçesiyle satışı engelledi. Kasım 2002'de marka ve logo Roxio'ya 5,3 milyon dolara satıldı. Napster adı sonraki yıllarda Roxio, Best Buy, Rhapsody ve başka sahiplerin elinde ücretli müzik hizmeti olarak kullanıldı; bunlar ilk şirketin devamı değil, markanın yeniden kullanımıydı.

Napster'ın kapanması paylaşımı durdurmadı; Gnutella ve BitTorrent gibi merkezi olmayan yöntemler ortaya çıktı. Hikâyenin girişimciler için dersi, güçlü kullanıcı talebini kanıtlamakla bir iş modelini yasal zemine oturtmanın ayrı işler olduğu.

## Dersler

- Başkalarının hakkına dayanan içerikle büyüyorsanız, hak sahipleriyle lisans görüşmesini kullanıcı patlamasından önce başlatın.
- Hukuki riski yüksek bir üründe mimari tercihler sorumluluğu doğrudan şirkete yükleyebilir; tasarımı hukuk danışmanıyla birlikte yapın.
- Kullanıcı sayısı tek başına pazarlık gücü değildir; 26 milyon kullanıcıya rağmen plak şirketleri 1 milyar dolarlık teklifi reddetti.

## Kaynaklar

- [Napster](https://en.wikipedia.org/wiki/Napster)
- [Napster Suffers Setback in Appeals Court Ruling](https://www.nytimes.com/2001/02/13/technology/napster-suffers-setback-in-appeals-court-ruling.html)
- [Metallica fingers 335,435 Napster users](https://www.cnet.com/tech/services-and-software/metallica-fingers-335435-napster-users/)