# Düşük Performanslı Çalışanı İşten Çıkarmak: Zor Konuşma Nasıl Yapılır?

- Adres: https://girisimcikafasi.com/dusuk-performansli-calisani-isten-cikarmak/
- Yayın: 2026-10-22
- Güncelleme: 2026-10-22
- Kategori: Liderlik ve çalışma hayatı
- Yayıncı: Girişimci Kafası

Mayıs 1781'de Viyana'da, 25 yaşındaki Wolfgang Amadeus Mozart, efendisi Salzburg Prens-Başpiskoposu Hieronymus Colloredo'nun huzurundaydı. Babasına 12 Mayıs'ta yazdığı mektuba göre başpiskopos ona art arda ağır sözler etmiş ve şunu söylemişti: "Bana doğru dürüst hizmet etmeyecekse defolup gitsin."

Mozart bu sözü bir yol verme olarak kabul etti. Ertesi gün istifa dilekçesini, başpiskoposa iletsin diye sarayın başkâhyası Kont Arco'ya verdi. Arco dilekçeyi almadı. Sonraki haftalarda üç dilekçe yazdı, beş kez sundu; her seferinde geri çevrildi.

9 Haziran 1781 tarihli mektubunda Mozart sonunu anlattı. Başpiskopos ertesi gün Viyana'dan ayrılacaktı; Mozart dilekçeyi kendisi vermeye gitti. Arco onu dört hafta oyaladıktan sonra bekleme odasında kapıdan dışarı itti ve bir tekme attı. Mektuplar bugün hâlâ okunuyor. Bir ayrılığın nasıl yapıldığı, iki yüz kırk yılı aşkın süredir o tekmeyle hatırlanıyor.

## Ayrılık, ilişkinin en uzun hatırlanan anıdır

İşten çıkarmak, yöneticiliğin en sevilmeyen işi. Birinin maaşını kesiyor, hayatını onun istemediği bir yöne çeviriyorsun. Yine de kimse işe almada kusursuz değil. Yanlış kişiyi tutmak hem şirkete hem ekibe zarar verir.

Yedi yılı aşkın CEO'luk yapmış, bugün yatırımcı olan Liz Wessel, First Round Review'daki yazısında ilk denemesini anlatıyor. O kadar beceriksizce başlamış ki çalışan konuşmanın birkaç dakikasında terfi alıp almadığını sormuş. Wessel'in önerileri yaklaşık 75 kişiye kadar olan girişimler için. Hukuki sebeple ya da küçülme yüzünden çıkarma değil, performansı yetmeyen biriyle yolları ayırmak üzerine.

## Kimse sürprizle kovulmamalı

Wessel'e göre performansı yüzünden işten çıkarılan biri buna şaşırıyorsa, yönetici olarak başarısız olmuşsun demektir. Sürprizin üç bedeli var. Ekip "bana da habersiz olabilir" diye korkar. Sorunu bilseydi düzeltebilecek biri o şansı hiç bulamaz. Haklı olsan bile hukuki bir anlaşmazlığa kapı açılır.

- **Yazıya geçir:** Gözlemlerini sade, somut ve alaysız yaz. Wessel'in ölçüsü: her notu, bir gün çalışanın avukatı yüksek sesle okuyacakmış gibi yaz.
- **Düzenli konuş:** Haftada bir ya da iki kez birebir görüş, "iyi"nin neye benzediğini örnek ve hedefle anlat.
- **Özetini gönder:** Her görüşmeden sonra konuşulanları e-postayla ya da mesajla ilet.
- **Makul süre ver:** Kimi kurucu iki ila dört hafta der. Beklentin de süren de gerçekçi olsun.

## Karar vermeden önce iki soru

Wessel, işten çıkarmanın çoğu zaman yöneticinin de hatası olduğunu hatırlatıyor; o kişiyi işe alan sensin. Karardan önce iki şeyden emin ol: sorun kötü yönetimden ya da kişinin başarıya hazırlanmamasından kaynaklanmıyor ve iyi performansın ne olduğu açıkça söylendi.

İkisi de doğruysa girişim dünyasında sık tekrarlanan söz devreye girer: "Şüphe varsa, şüphe yoktur." Wessel'in bir testi daha var. Bu kişinin piyango çıktığı için istifa ettiğini düşün. İçin rahatladıysa harekete geçme zamanı gelmiştir.

## Konuşma kısa, net ve saygılı olsun

Konuşmadan önce ayrılık belgelerini ve tazminatı bir avukatla hazırla; kurallar ülkeden ülkeye, hatta eyaletten eyalete değişiyor. Wessel'in gözlemine göre erken aşama girişimlerde tazminat, kıdeme göre iki ila altı haftalık maaş arasında.

Görüşmeyi cam duvarlı bir toplantı odasında değil, çıkışa yakın kapalı bir odada ya da yakındaki bir kafede yap. Wessel, endişe yoksa yöneticiyle çalışan arasında birebir görüşmeyi öneriyor; iki kişi karşısında oturmak tek kişiye yüklenmek gibi hissettirebilir.

İlk cümle kararı söylemeli: "Maalesef bugün bu şirketteki son günün." Wessel'in ilk denemesindeki hata, söze iltifatlarla girmekti. Ardından uzun açıklamaya girme. Daha önceki performans görüşmelerine atıf yapman yeter. Erişimleri aynı gün kapat, ama maaş bordrosuna, sağlık sigortasına ve hisse belgelerine ulaşabileceğinden emin ol.

Wessel, 75 kişinin altındaki girişimlerin çoğunun resmî performans geliştirme planından kaçındığını yazıyor. Bu planların büyük kısmı ayrılıkla bitiyor. Sürekli geri bildirim, sorunu plana gerek kalmadan yakalar.

## Ekibe nasıl anlatırsın?

Ayrılan kişiyi kötüleme. Ayrılan birini kötüleyen yöneticiyi gören ekip, sıranın kendisine gelmesinden korkar. İşi doğrudan etkilenenler hemen öğrenmeli; geri kalanlar haftalık toplantıda kısa bir notla. Kimse bunu cevapsız bir mesajdan ya da geri dönen bir e-postadan öğrenmemeli.

## "Yol vermek" ve son anın gücü

TDK'ya göre "yol vermek" hem bir aracın geçmesine izin vermek hem de birini işten çıkarmak demek. Almancadaki entlassen da öyle: lassen, yani bırakmak fiilinden gelir; hem bir mahkûmu salıvermek hem birini işten çıkarmak anlamını taşır. Mozart'ın istediği de buydu, Entlassung, yani bırakılmak.

İngilizcedeki "give the sack" ise 1825'ten beri kayıtlı. Wiktionary'ye göre muhtemelen aletlerini bir çuvala koyup giden işçiden geliyor; benzer bir deyim 17. yüzyıl Fransızcasında da var.

Psikoloji, son anın neden bu kadar ağır bastığını açıklıyor. Daniel Kahneman ve arkadaşlarının 1993'te Psychological Science'ta yayımlanan deneyinde katılımcılar bir ellerini 60 saniye 14 derecelik suda tuttu. Öbür denemede aynı 60 saniyeye, suyun biraz ısındığı 30 saniye daha eklendi. Hangisini tekrarlayacakları sorulunca çoğunluk uzun olanı seçti. Hafızamız bir deneyimi en yoğun anı ve sonuyla tartıyor; buna zirve ve son kuralı deniyor. Bir çalışan şirketini, belki yıllarca, en çok o son konuşmayla anlatacak.

## Kalbin soyluluğu

Birkaç gün sonra, 20 Haziran 1781'de Mozart babasına Arco hakkında şunu yazdı:

> "Das Herz adelt den Menschen, und wenn ich schon kein Graf bin, so habe ich vielleicht mehr Ehre im Leib als mancher Graf."

İnsanı soylu yapan kalptir; ben bir kont olmasam da içimde belki pek çok konttan daha fazla onur vardır.

Unvanı kont olan kişi tarihe bir tekmeyle geçti. Senin yol verdiğin biri yıllar sonra o son günü anlatırken, hangi cümleni hatırlayacak?

*Performans sorunlarını işten çıkarma noktasına gelmeden konuşmak istersen [Ekibine Geri Bildirim Nasıl Verilir?](https://girisimcikafasi.com/ekibe-geri-bildirim-nasil-verilir/) yazısına göz atabilirsin.*