# Birim Ekonomisi Nedir? CAC, LTV ve Katkı Payı Nasıl Hesaplanır?

- Adres: https://girisimcikafasi.com/birim-ekonomisi-nedir/
- Yayın: 2026-11-18
- Güncelleme: 2026-11-18
- Kategori: Finans ve iş modeli
- Yayıncı: Girişimci Kafası

3 Nisan 1860'ta Missouri'deki St. Joseph kasabasından bir atlı, deri bir posta çantasıyla batıya doğru yola çıktı. Pony Express başlamıştı. Mektuplar yaklaşık 3.100 kilometrelik yolu, istasyondan istasyona at değiştiren binicilerle Kaliforniya'daki Sacramento'ya taşınacaktı. Şirketin sahipleri Russell, Majors and Waddell 400'ü aşkın at aldı, her biri ortalama 200 dolara; yaklaşık 80 binici tuttu.

Fiyat da hıza göre konmuştu: yarım onsluk bir mektup için 5 dolar. Normal posta ücreti 2 sentti; yani Pony Express, sıradan bir mektubun 250 katını istiyordu. Fiyat önce 2,50 dolara, Temmuz 1861'de 1 dolara indi.

Hizmet 18 ay sürdü. 24 Ekim 1861'de kıtayı boydan boya geçen telgraf hattı tamamlandı, iki gün sonra Pony Express kapandığını duyurdu. Wikipedia'nın derlediği rakamlara göre şirket bu sürede yaklaşık 35.000 mektup taşıdı, 90.000 dolar hasılat yaptı ve 200.000 dolar zarar etti.

Bu rakamlarla kaba bir hesap yapınca tablo netleşiyor. Mektup başına ortalama gelir 2,6 dolar civarında. Giderler hasılat artı zarar, yani kabaca 290.000 dolarsa, mektup başına maliyet 8 doları geçiyor. Sıradan postanın 250 katı fiyat bile tek bir mektubun maliyetini karşılamıyordu. Daha çok mektup taşımak zararı küçültmezdi; büyütürdü.

## Birim ekonomisi nedir?

Birim ekonomisi, tek bir müşteriden ya da tek bir satıştan kazandığın parayla o müşteriye hizmet etmenin değişken maliyetini karşılaştırır. Y Combinator ortağı ve Monzo'nun kurucusu Tom Blomfield, YC'nin Startup School dersinde bunu en sade haliyle anlatıyor: müşteri başına gelir eksi o müşteriye hizmet etmenin değişken ya da ek maliyeti.

Blomfield ayrımı da net çiziyor: müşteri sayın iki ya da üç katına çıksa da değişmeyen maliyetler, yani mühendis maaşları ya da merkez ofisin kirası, birim ekonomisine girmez. Onlar en sonda düşülür. Birim ekonomisi, müşteri sayısıyla birlikte büyüyen maliyetlere bakar.

### Katkı payı: her müşteri geriye ne bırakıyor?

Gelirden değişken maliyetleri çıkardığında elinde kalan, o müşterinin katkı payıdır. Blomfield'ın Monzo örneğinde değişken maliyetler somuttu: yeni ve kaybolan kartların yerine gönderilen plastik kartlar, müşteri hizmetlerine yapılan her başvuru, hesaptaki dolandırıcılık ve havale ücretleri. Monzo bunları müşteri başına izliyordu; böylece hangi müşteri grubunun para kazandırdığını, hangisinin kaybettirdiğini görebiliyordu.

### Müşteri edinme maliyeti (CAC): kanal kanal ölç

Müşteri edinme maliyeti, bir müşteriyi kazanmak için harcadığın paradır. Blomfield'ın iki uyarısı var. Birincisi, maliyeti kanal kanal ölç: her kullanıcının nereden geldiğini kaydet, kaydı da hiç silme, çünkü o müşterilerin aylar sonra nasıl davrandığını görmek isteyeceksin. İkincisi, maliyeti bir kayda göre değil, kalan ve para kazandıran bir müşteriye göre hesapla. İlk haftada kayıtların büyük bölümü kaybolabiliyorsa, asıl soru bir kaydın değil, kalıcı bir müşterinin sana kaça mal olduğudur.

### Ömür boyu değer (LTV): ucuz müşteri pahalıya patlayabilir

Ömür boyu değer, bir müşterinin seninle kaldığı süre boyunca bıraktığı toplam katkı payıdır. Blomfield'ın anlattığına göre Monzo'ya çok ucuza müşteri getiren bir para biriktirme blogu vardı. Edinme maliyeti harika görünüyordu, ama bu kanaldan gelen müşteriler yurt dışında kartlarına para yükleyip bankamatikten nakit çekiyor ve şirkete kazandırdıklarından fazlasına mal oluyordu. Ömür boyu değerleri negatifti. Monzo, edinme maliyeti iyi göründüğü halde bu kanalı kapattı. Müşteri kaybını nasıl ölçeceğini [Müşteri Kaybı Nedir?](https://girisimcikafasi.com/musteri-kaybi-churn-nedir/) yazısında ayrıca anlattık; ömür boyu değer, o kaybın parayla ifadesidir.

### Geri ödeme süresi: harcadığın parayı kaç ayda geri alıyorsun?

Geri ödeme süresi, müşteri edinme maliyetinin aylık katkı payına bölünmesiyle bulunur. Bir müşteriyi kazanmak 300 liraya mal oluyor ve o müşteri her ay sana 25 lira katkı bırakıyorsa, harcadığın parayı 12 ayda geri alırsın. Müşteri ortalama sekiz ay kalıyorsa, her yeni müşteri seni biraz daha fakirleştiriyor demektir. Geri ödeme süresi uzadıkça, büyüme o boşluğu kapatmak için ihtiyaç duyduğun nakit de artar; bunu [runway hesabına](https://girisimcikafasi.com/nakit-bitmeden-runway-burn-rate/) mutlaka katmalısın.

### Negatif birim ekonomisini büyütme

Blomfield'ın en net uyarısı bu: negatif birim ekonomisini ölçeklemek çok tehlikeli. Monzo'nun ilk yıllarında birim ekonomisinin negatif olduğunu ve bunu düzeltmeden önce müşteri sayısını büyüttüklerini anlatıyor; tavsiyesi, büyümeden önce birim ekonomisini pozitife çevirmek. Pony Express'in hikâyesi de aynı şeyi söylüyor: her mektup zarar ettiriyorsa, daha çok mektup daha çok zarar demektir.

## Marj: kelimenin anlamı kenar

İş dilindeki marj ve İngilizcedeki margin, Latince margo kelimesinden gelir; anlamı kenar, sınır, uçurumun kıyısıdır. Finans dilindeki anlamı satış fiyatıyla üretim maliyeti arasındaki fark olarak yerleşti. Kelimenin kökü iyi bir hatırlatma: marj, bir işletmenin üzerinde yürüdüğü kenar şerittir. Şerit genişse büyüme seni güvenle taşır; daralıyorsa her adım seni kıyıya biraz daha yaklaştırır.

## Doğa sıçrama yapmaz

İngiliz iktisatçı Alfred Marshall, 1890'da yayımlanan Principles of Economics kitabının ilk baskı önsözünün başına tek bir Latince cümle koydu:

> "Natura non facit saltum."

Doğa sıçrama yapmaz. Bir işletme de tek müşteride zarar ederken, binlerce müşteride birden kâra sıçramaz. Bugün kazandığın her müşteri sana para mı bırakıyor, yoksa büyüdükçe kaybını mı büyütüyorsun?

*Büyümenin nakit tarafını planlamak için [Nakit Bitmeden: Runway ve Burn Rate Nasıl Yönetilir?](https://girisimcikafasi.com/nakit-bitmeden-runway-burn-rate/) yazısına göz atabilirsin.*
